Fyrstu niðurstöður rannsóknar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á samfélagsmiðlunum Instagram og Facebook benda til þess að að Meta, móðurfyrirtæki þessara miðla, geri ekki nóg til að hindra aðgang barna undir 13 ára aldri að miðlunum.
„Þrátt fyrir skilyrði sem Meta hefur sjálft sett um að lágmarksaldur notenda sé 13 ár, virðast úrræði fyrirtækisins ekki vera skilvirk,“ segir í fréttatilkynningu frá framkvæmdastjórninni sem birt var í morgun. „Úrræðin koma hvorki í veg fyrir að börn undir þessum aldri fái aðgang að miðlunum né fjarlægja aðgang þeirra.“ Auðvelt sé fyrir unga notendur að villa á sér heimildir og á sama tíma sé flókið að tilkynna notkun þeirra til fyrirtækjanna.
Í tilkynningunni segir ennfremur að eigið mat fyrirtækisins á notkun barna stangist á við rannsóknargögn frá aðildarríkjum ESB sem bendi til þess að 10-12% barna undir 13 ára aldri séu notendur á Facebook og Instagram. Meta virðist einnig hafa hunsað gögn sem benda til þess að ungir notendur séu útsettir fyrir skaða af notkun þessara samfélagsmiðla.
Bregðist Meta ekki við gæti fyrirtækið átt yfir höfði sér himinháar sektir. Samkvæmt DSA reglugerðinni er hægt að krefjast þess að tæknifyrirtæki greiði allt að sex prósent af veltu á heimsvísu. Sú velta hjá Meta var um 200 milljarðar bandaríkjadala í fyrra.
Ekki fyrsta skiptið sem ESB tekur á stórum tæknifyrirtækjum
Samkvæmt lauslegu yfirliti er rannsókn framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á Meta sú sautjánda sem gerð er á grundvelli DSA-reglugerðarinnar um netfyrirtæki (Digital Services Act), sem tók gildi að fullu 2024.
Í fyrra var X sektað um tæpa átján milljarða króna fyrir að brjóta reglugerðina, TikTok hefur verið rannsakað vegna hönnunar sem hvetur til þrjálátrar notkunar og slælegra vinnubragða við að hindra notkun barna og í febrúar á þessu ári hófst rannsókn á netverslunarrisanum Shein, meðal annars vegna sölu á vörum sem tengjast kynferðislegu ofbeldi gegn börnum.
Í mars var svo tilkynnt um bráðabirgðaniðurstöður rannsóknar á klámsíðum á borð við Pornhub sem taldar eru koma sér hjá því að hindra að börn geti skoðað efni á þessum síðum.
Flókin innleiðing í EES-ríkjunum
Samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er DSA-reglugerðin ein af þeim sem Ísland, Noregur og Lichtenstein eiga að innleiða í lagaumhverfi sitt. Reglugerðin tók gildi í nóvember 2022 og síðan þá hefur verið unnið að innleiðingu hennar í EES-ríkjunum.
Sú vinna hefur gengið mjög hægt, meðal annars vegna ákvæða í reglugerðinni um að framkvæmdastjórn ESB framfylgi þessum reglum gagnvart stóru tæknifyrirtækjunum. Þetta kom til að mynda fram í samtali við Karianne O. Tung, ráðherra stafrænna mála í Noregi fyrr á þessu ári.
„Noregur getur ekki afsalað sér fullveldi beint til framkvæmdastjórnarinnar. Þess vegna verðum við að finna stofnanalegar lausnir innan ramma EES. Það tekur tíma en það er nauðsynlegur hluti af ferlinu,“ sagði Tung í viðtali í mars en tók við sama tækifæri fram að hún vildi að þessar reglur yrðu innleiddar eins fljótt og auðið er. Án þeirra hefðu norsk stjórnvöld ekki sömu möguleika á eftirliti og úrræðum og aðildarríki Evrópusambandsins.
Ásakanir um ritskoðun og reglugerðarfargan
Miðað við hvernig ráðamenn í Washington hafa áður brugðist við fréttum af þessu tagi má búast við hörðum orðum úr þeirri átt eftir þetta nýjasta útspil Evrópusambandsins gagnvart stóru tæknifyrirtækjunum (sem nánast öll eru bandarísk). Stjórnvöld í Bandaríkjunum hafa í þessu samhengi ítrekað talað um tilburði til ritskoðunar og reglugerðarfargan. Bandaríska utanríkisráðuneytið hefur sett ferðabann á nokkra fyrrverandi embættismenn framkvæmdastjórnarinnar sem unnu að framkvæmd DSA-reglugerðarinnar og deilur um þetta hafa haft áhrif á samningaviðræður Evrópusambandsins og Bandaríkjanna um viðskipti á óskyldum vörutegundum og þjónustu.
Vaxandi fylgi við áform um strangari reglur
Afstaða framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins til stóru tæknifyrirtækjanna og samfélagsmiðla á grundvelli DSA á sér þó hljómgrunn víða í Evrópu. Í Frakklandi er verið að undirbúa löggjöf sem bannar börnum yngri en 15 ára aðgang að samfélagsmiðlum svipað og gert var í Ástralíu í fyrra og stjórnvöld í Danmörku stefna að því að sambærileg löggjöf taki gildi á þessu ári.
