Karl Gauti Hjaltason, þingmaður Miðflokksins, segir ríkisstjórnina hafa stuðlað að versnandi efnahagsástandi og ekki staðið við loforð um að lækka vexti og verðbólgu.
„Þessi háttvirta ríkisstjórn ætlaði sér að stjórna landinu með frösum en ekki aðgerðum.“
Hann sakar ríkisstjórnina einnig um að veita ekki upplýsingar um hver nálgun hennar yrði í mögulegum aðildarviðræðum að ESB.
„Þau sjá að þjóðin treystir þeim ekki og munu reyna allt til að afvegaleiða umræðuna.“
Þjóðaratkvæðagreiðslan snúist um hvort þjóðin treysti utanríkisráðherra til að standa vörð um hagsmuni Íslands í mögulegum aðildarviðræðum.
Ása Berglind Hjálmarsdóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, segir lengi hafa skort pólitískan vilja til að takast á við vandamál í samgöngumálum á Íslandi. Ríkisstjórnin ætli að breyta þessu.
„Nú á næstu dögum ætlum við að samþykkja ný lög um umgjörð innviðafélags sem verður í 100% eigu íslensku þjóðarinnar og hefur það hlutverk að fjármagna, flýta og framkvæma stórar úrbætur í vegakerfi landsins,“ segir Ása.
„Á sama tíma getur myndast svigrúm innan samgönguáætlunar sem gerir það að verkum að Vegagerðin getur framkvæmt meira og hraðar um allt land. Ég veit að þegar fram líða stundir og við horfum til baka, þá verður þetta tímapunkturinn þegar saga samgangna á Íslandi breyttist. Við erum að skrifa nýjan kafla fyrir framtíðina.“
Hún hvetur til jákvæðrar umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja á ný aðildarviðræður um ESB í stað þess að festast í skotgröfum.
Bryndís Haraldsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, beinir sjónum að menntamálunum en snýr umræðunni einnig að ESB.
„Menntamálin eru að mínu mati einn mikilvægasti málaflokkur samfélagsins. Þar er framtíð landsins mótuð. Þar er lagður grunnur að tækifærum barna okkar og samkeppnishæfni þjóðarinnar til framtíðar. Og ólíkt ýmsum öðrum verkefnum ríkisstjórnarinnar er þetta málaflokkur sem ekki verður útvistað til Brussel.“
Sem betur fer hafi ýmis mikilvæg mál fyrri ríkisstjórnar klárast en forgangsröðun núverandi stjórnar sé sérstök.
„Vandamál Íslands verða ekki leyst með því að flytja umræðuna til Brussel. Þau verða leyst hér á Alþingi Íslendinga, með ábyrgri hagstjórn, skýrri forgangsröðun og pólitískum kjarki. Það er kannski einmitt vandamálið. Ríkisstjórnin virðist vera farin að leita að nýjum gjaldmiðli þegar það sem hana vantar er nýtt plan.“
Guðmundur Ingi Kristinsson, þingmaður utan flokka, segir ríkisstjórnina hafa gripið til aðgerða til að bæta almannatryggingakerfið þar sem „endalausar gildrur“ hafi lengi leynst.
„Þetta er flókið kerfi og það á ekki að vera svona. Sem betur fer erum við að breyta því.“
Hann segist fara bjartsýnn inn í sumarið því nú sé ríkisstjórn sem láti verkin tala.
Guðmundur Ingi var barna- og menntamálaráðherra en steig til hliðar vegna veikinda.
Ásthildur Lóa Þórsdóttir, þingmaður Flokks fólksins, segir ríkisstjórnina hafa tekið til hendinni til að bregðast við ófremdarástandi í húsnæðismálum. Margt þurfi enn að bæta og ríkisstjórnin sé í stakk búin að takast á við vandann og frekari aðgerðir séu í undirbúningi.
„Allt of lengi höfum við þurft að sætta okkur við að geta ekki varið heimilin fyrir því vaxtaokri og ofbeldi sem þau hafa verið beitt undanfarin ár,“ segir Ásthildur Lóa. „Það er ekki þar með sagt að við höfum gefist upp.“
„Þegar núverandi ríkisstjórn tók við í árslok 2024 hafði húsnæðismarkaðurinn fengið að þróast á lögmálum „villta vestursins“ í áratugi. Ríkisstjórnin hefur lagt sérstaka áherslu á aðgerðir í húsnæðismálum. Þar hefur svo sannarlega verið tekið til hendinni undir forystu ráðherra Flokks fólksins í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu.“
Stefán Vagn Stefánsson, þingmaður Framsóknarflokksins, segir ríkisstjórnina vera týnda og ófæra um að forgangsraða. Hún hafi verið kosin til að ná tökum á verðbólgunni.
„Sú barátta hefur snúist í höndunum á ríkisstjórninni,“ segir Stefán Vagn. Þjóðin sé klofin í umræðunni um Evrópusambandið.
„Í stað þess að einbeita sér að verðbólgunni, vöxtunum, húsnæðismálunum og stöðu heimilanna hefur ríkisstjórnin sett af stað Evrópuvegferð með miklum tilkostnaði og pólitískri spennu.“
Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar, segir mörg tækifæri felast í ESB-aðild. Verð á matvælum hafi lækkað í Svíþjóð og Finnlandi við inngöngu í ESB. Niðurfelling tolla og aukin samkeppni hafi skilað sér til neytenda. Það hafi ekki gerst á Íslandi og í Noregi sem völdu EES-leiðina.
Atkvæðagreiðslan snúist ekki um aðild heldur hvort hefja eigi aðildarviðræður. Spurningum um atriði sem tengjast aðild verði ekki svarað nema í viðræðum og önnur lönd hafi samið um sérlausnir.
„Þeim spurningum verður ekki svarað öðruvísi en í viðræðum. Það eru þjóðir sem hafa fengið sérlausnir. Það eru þjóðir sem hafa fengið undanþágur.“
Snorri Másson beinir spjótunum að áformum ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður við ESB.
„Í stað þess að fara í Evrópuleiðangurinn þegar búið er að ná tökum á efnahagsmálunum, eins og boðað var, er farið í Evrópuleiðangurinn í staðinn fyrir að ná tökum á efnahagsmálum,“ segir Snorri.
„Hæstvirtur fjármálaráðherra ræðir fjálglega í viðtölum þessa dagana um að samkvæmt excel-skjalinu eigi ekki að vera neitt vandamál að atvinnuleysi rjúki hér upp enn frekar með inngöngu í Evrópusambandið. Af því að þá færi fólk sig bara til og frá landinu, það er að segja mannfólk sem gengur í excel-skjalinu undir nafninu hreyfanlegt vinnuafl.“
„Nú, ef þetta stæðist gæti maður að minnsta kosti vonast eftir einhverju minnsta jafnvægi í innflytjendastrauminn til landsins, og þá gæti maður fagnað því, en gengur kenning ráðherrans upp? Ekki í raunheimum.“
Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, segir ítrekuð og alvarleg mistök í hagstjórn landsins hafa valdið stórversnandi efnahagsástandi. Kjör íslensks almennings hafi versnað undir ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur.
„Ítrekuð alvarleg mistök í hagstjórn landsins, sem varað var við úr öllum áttum, sögulegt met í ríkisútgjöldum og sóun, sem knýr áfram verðbólguna, og til að fjármagna neysluveislu ríkisvaldsins, stórauknar álögur og skattahækkanir. Hagvöxtur er minni, atvinnuleysi eykst, verðbólgan haggast varla í bland við samdrátt sem skollinn er á á ýmsum sviðum.“
Vaxtalækkunarferlinu sé löngu lokið og vaxtahækkunarferlið formlega hafið.
Jóhann Páll Jóhannsson segir að ríkisstjórnin ætli ekki að hvika frá stefnu um hallalaus fjárlög árið 2027.
„Meðalið er ábyrgur ríkisrekstur eftir áratug af lausatökum. Meðalið getur verið vont á bragðið þegar við erum að taka það inn, það þrengir að og hagkerfið er að kólna. En þetta er forsenda þess að við náum jafnvægi, að við sköpum forsendur til vaxtar og verðmætasköpunar til þess einmitt að byggja sterkara velferðarþjóðfélag á Íslandi.“
Jóhann Páll Jóhannsson, segir að ríkisstjórnin megi ekki láta undan kröfum stjórnarandstöðunnar um að horfa aftur til fyrri efnahagsstefnu. Halda verði kúrs til að vinna gegn verðbólgu og háum vöxtum.
„Þess vegna megum við aldrei láta undan kröfunum sem heyrast hér í þessum sal um að horfið verði aftur til þeirrar efnahagsstefnu og þeirrar óstjórnar sem kom okkur í þessa stöðu til að byrja með.“
Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra og þingmaður Samfylkingarinnar, segir það vera í höndum þjóðarinnar að ákveða hvort aðildarviðræðum við ESB verði haldið áfram.
„Við skulum treysta þjóðinni til að svara þeirri spurningu. Við fáum rétt svar, hvort sem það verður já eða nei.“
Guðrún Hafsteinsdóttir segir þjóðina eiga rétt á skýrum upplýsingum áður en hún er beðin um að taka afstöðu til þess hvort Ísland eigi að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið.
„Forystufólk ríkisstjórnarinnar getur ekki sagt að þjóðin eigi að ráða en forðast um leið að upplýsa um hvað hún á að taka ákvörðun.“
Ísland sé og verði virkur þátttakandi í alþjóðlegu samstarfi – en samstarf sé ekki það sama og sambandsaðild.
„Við eigum ekki að færa okkur úr bílstjórasætinu í aftursætið þegar kemur að framtíð Íslands.“
Guðrún Hafsteinsdóttir, þingmaður og formaður Sjálfstæðisflokksins, tekur fyrst til máls. Hún segir þjóðina hafa sent skýr skilaboð í sveitarstjórnarkosningum; stjórnvöld eigi að virða skattfé almennings og skila lausnum sem virka. Vandamálin hrannist upp í ríkisrekstrinum.
„Í stað þess að stemma stigu við vexti ríkisútgjalda og stuðla að jafnvægi velur ríkisstjórnin að verja dýrmætum tíma og fjármunum í verkefni sem svara ekki þeim brýna vanda sem heimili og fyrirtæki standa frammi fyrir,“ sagði Guðrún.
„Við vitum hvað þarf að gera til að ná niður vöxtum og verðbólgu. Það hefur ekkert með krónuna að gera og evran leysir ekki þann vanda. Hún er engin töfralausn.“
Þinglok eru á dagskrá í lok viku og stefnt er að því að þingmenn geti gengið út af þingfundi á föstudag beint í sumarfrí. Hins vegar ganga samningaviðræður um þinglok hægt og er ekki útilokað að þau dragist eitthvað.
Eflaust er enginn þingmaður spenntur fyrir því að endurtaka atburðarás síðasta sumars þegar þingi lauk ekki fyrr en um miðjan júlí. Ólíklegt þykir að það gerist en þau gætu dregist um einhverja daga miðað við stöðuna í dag.
Nokkur stór mál standa eftir, líkt og samgönguáætlun og fyrirhugað innviðafélag – auk fjármálaáætlunar sem þingið verður að klára að afgreiða fyrir þinglok.
Almennar stjórnmálaumræður fara venju samkvæmt fram á síðustu dögum þingsins. Þá ræða þingmenn til að mynda framvindu þingstarfa, stefnu ríkisstjórnarinnar og fjármál. Umræðurnar hefjast klukkan 19.40 og verða sýndar í beinni útsendingu á RÚV.
Þær skiptast í tvær umferðir og hver þingflokkur hefur átta mínútur í fyrri umferð og fimm mínútur í seinni umferð. Ræðumenn eru tveir þingmenn úr hverjum þingflokki, alls tólf, auk Guðmundar Inga Kristinssonar, sem er utan flokka. Hann talar í lok fyrri umferðar og hefur fimm mínútur.
Röð flokkanna í umræðunum og ræðumenn eru eftirfarandi:
- Sjálfstæðisflokkur: Guðrún Hafsteinsdóttir í fyrri umferð og Bryndís Haraldsdóttir í seinni umferð.
- Samfylkingin: Jóhann Páll Jóhannsson í fyrri umferð og Ása Berglind Hjálmarsdóttir í seinni umferð.
- Miðflokkurinn: Snorri Másson í fyrri umferð og Karl Gauti Hjaltason í seinni umferð.
- Viðreisn: Pawel Bartoszek í fyrri umferð og María Rut Kristinsdóttir í seinni umferð.
- Framsóknarflokkur: Stefán Vagn Stefánsson í fyrri umferð og Ingbjörg Isaksen í seinni umferð.
- Flokkur fólksins: Ásthildur Lóa Þórsdóttir í fyrri umferð og Sigurður Helgi Pálmason í seinni umferð.
- Þingmaður utan flokka: Guðmundur Ingi Kristinsson í fyrri umferð.
