Í Heimsglugganum á Morgunvaktinni á Rás 1 var fjallað um klípuna sem Trump hefur komið sér í þar sem hvorki gengur né rekur að fá Írani til að semja um frið eða varanlegt vopnahlé. Árásir Bandaríkjamanna og Ísraelsmanna á Íran hafa haft í för með sér efnahagsörðugleika um víða veröld. Trump viðhafði afar sérstök ummæli er hann sagðist elska verðbólgu sem er bein afleiðing hækkunar olíuverðs. Í Heimsglugganum var einnig fjallað um hernaðaruppbyggingu Rússa á vesturlandamærum sínum sem Norðurlönd og Eystrasaltsríkin telja ógna sér.
Blóðug átök þrátt fyrir opinbert vopnahlé
Það er enn opinberlega vopnahlé í átökunum í Mið-Austurlöndum en þess sér varla stað því Ísraelsmenn gera stöðugt árásir í Líbanon, Íranir skjóta á Ísrael til að hefna fyrir og svo skutu þeir niður bandaríska þyrlu fyrr í vikunni og Bandaríkjamenn réðust þá á skotmörk í Íran til að hefna fyrir það og í gær kom Trump með yfirlýsingar um að það yrðu frekari árásir. Fram að því hafði hann verið að segja að samningar væru handan við hornið eins og fram kom í samantekt Ólafar Ragnarsdóttur í sjónvarpsfréttum á þriðjudagskvöld þar sem heyra mátti yfirlýsingar Trumps undanfarnar vikur.
Bandaríkin vilja vopnahlé
Það virðist ljóst að Trump vill semja um að átökunum linni og að Hormús-sund verði opnað fyrir skipaumferð að nýju. Þá virðist einnig að Ísraelsmenn eða stjórn Benjamíns Netanjahús vilji ekki semja. Trump segir að hann hafi náð samningum við Írani en þeir tregist við að skrifa undir og því verði árásum haldið áfram. Bæði Trump og Netanjahú eru undir miklum þrýstingi en klerkastjórninni í Íran er nokk sama þó að ráðist sé á Íran. Sú stjórn er einhver mesta harðstjórn í heiminum, kúgar þjóðina miskunnarlaust og virðist skeytingarlaus um mannfall eða eignatjón.
Netanjahú í þröngri stöðu
Benjamín Netanjahú forsætisráðherra Ísraels er í klípu. Það verða kosningar í Ísrael í síðasta lagi í lok október og ef hann á að eiga einhverja möguleika á endurkjöri verður hann að hafa tryggt öryggi Ísraels. Það má ekki gleyma að það var á hans vakt sem Hamas-árásirnar 7. október 2023 voru gerðar. Það er búið að leggja Gaza-svæðið í rúst og drepa þar tugþúsundir en Hamas-hreyfingin ræður öllu þar enn. Þó að lítil hernaðarógn stafi af Hamas á Gaza núna hefur Ísraelsher ekki getað ráðið niðurlögum Hisbolla í Líbanon og það eru enn gerðar árásir á bæi og byggðir í norðurhluta Ísraels frá yfirráðasvæðum Hisbolla í Suður-Líbanon. Anders Jerichow, fréttaskýrandi á Politiken, sagði í danska ríkisútvarpinu í gær að Netanjahú væri í vörn á öllum vígstöðvum, hann væri undir þrýstingi frá Hisbolla og Íran, hann þyrfti að verjast spillingarákærum, hann væri undir þrýstingi frá últra-réttrúuðum sem vilja ekki að ungir menn í þeirra hópi þjóni í ísraelska hernum. Það er erfitt að sjá að hann sé í sterkri stöðu nokkurs staðar, sagði Jerichow.
Trump harðorður í símtali við Netanjahú
Netanjahú er líka undir þrýstingi frá Bandaríkjastjórn og Trump hefur reiðst árásum Ísraelshers á Beirút vegna þess að Íranar hafa sagt að það verði ekkert varanlegt vopnahlé nema það nái líka til Líbanons. Hisbollah-liðar eru bandamenn þeirra. Fréttir bárust af því í síðustu viku að heiftarlega hefði slegið í brýnu með þeim í símtali þar sem Trump var Netanjahú mjög reiður.
Jerichow bætti við að staða Netanjahús breyttist til hins betra ef klerkastjórnin í Íran félli eða að Bandaríkjamönnum takist að fá Írani til að afhenda birgðir sínar af auðguðu úrani. Það gerist ekki nema stjórnin í Tehran fallist á að hætta við kjarnorkuáætlun sína eða að Trump sendi sérsveitir til að hafa uppi á úranbirgðunum og hvorugt sé líklegt.
Klípa Trumps
Það eru einnig kosningar í Bandaríkjunum í haust og líkur á að Repúblikanar missi meirihluta sinn í fulltrúadeild þingsins og hugsanlega einnig í öldungadeildinni. Trump lofaði í kosningabaráttu sinni 2024 að bæta lífskjör Bandaríkjamanna, hafa hemil á verðbólgu og standa ekki í hernaðaraðgerðum. Samkvæmt tölum sem birtar voru gær er verðbólgan 4,2 prósent sem er hæsta verðbólga í Bandaríkjunum í þrjú ár. Heimamenn horfa mikið á bensínverð og það rauk upp þegar Trump hóf árásir sínar á Íran og verður áfram hátt á meðan Hormús-sund er lokað. Trump er því í mun að semja og sumir fréttaskýrendur telja líka að hann vilji ógjarna standa í hernaðaraðgerðum á meðan úrslitakeppni HM í fótbolta stendur yfir í Bandaríkjunum, Kanada og Mexíkó.
Stríðsreksturinn er óvinsæll í Bandaríkjunum
Margir Bandaríkjamenn eiga erfitt með að skilja tilganginn með árásunum á Íran og yfirlýsingar Trumps um stríðsmarkmið hafa verið misvísandi. Sumir fréttaskýrendur hallast að því að Netanjahú hafi talið Trump trú um að hægt væri að steypa klerkastjórninni og gera út um áhrif Írana í heimshlutanum með stuttri og snarpri árásarhrinu. Þetta var til umræðu í hlaðvarpsþættinum The News Agents þar sem Jon Sopel og Emily Maitlis ræddu stöðuna. Maitlis er sennilega þekktust fyrir viðtalið við Andrew Mountbatten-Windsor, sem þá var Andrés Bretaprins, þegar hún var hjá BBC. Sopel var líka hjá BBC og yfirmaður fréttaþjónustunnar í Bandaríkjunum. Hann sagði að hernaðaráætlunin sem gengur undir nafninu Epic Fury, sögulegur ofsi eða bræði, yrði á komandi árum talin með mestu strategísku mistökum í hernaðarsögu nútímans.
Engin stríðsmarkmið hafa náðst
Jon Sopel hélt áfram og sagði að Trump og Netanjahú hefðu talið að þeir gætu steypt klerkastjórninni, stöðvað eldflaugasmíð Írana, eyðilagt herafla þeirra og lagt hald á auðgaða úranið og þetta gerist hratt og örugglega. Hundrað dögum seinna hafi sonur Khameinis tekið við af föður sínum, byltingarvörðurinn geti skotið flugskeytum af nákvæmni á Ísrael og Persaflóaríkin, Íranar hafi enn auðgað úran og Hormús-sund, sem var opið þegar árásirnar hófust, sé harðlæst.
Ísrael og Bandaríkin hefðu blekkt sig til að halda að þau gætu gert allt sem þau vildu á stuttum tíma. Ekkert slíkt hefði gerst, klerkastjórnin sitji enn, Ísrael og Bandaríkin hafi skotið óteljandi flugskeytum, hafi eytt milljónum og milljörðum dollara og ekki tekist ætlunarverkið.
Hætta á langvinnri krísu
Jeremy Bowen, alþjóðaritstjóri fréttastofu BBC, skrifar að hætta sé á langvinnri krísu, Trump og Netanjahú hafi metið stöðuna alrangt og þeir hafi misst stjórn á atburðarásinni. Úrræði Bandaríkjaforseta virðast takmörkuð. Ef einhverjir samningar nást við Írana þá á Trump efalítið eftir að lýsa því yfir að þeir séu bestu samningar sem nokkur hafi gert í samanlagðri sögu mannkyns.
Á erfitt með gagnrýnar spurningar
Þó að Trump sé í þröngri stöðu talar hann enn digurbarkalega og á enn mjög erfitt með að svara gagnrýnum spurningum. Hann gekk út úr viðtali við Kirsten Welker í Meet the Press. Hún bað hann um að styðja með staðreyndum yfirlýsingar um kosningasvik en hann svaraði með því að segja að hún væri annað hvort spillt eða heimsk.
Kosningarnar í þessu landi eru eins og í þriðja heims landi. Kosningaúrslit eru fölsuð og þú ert spillt, og Meet the Press er spillt, og það sama á við um ABC, CBS og CNN.
Hernaðaruppbygging Rússa
Í lok Heimsgluggans var rætt um nýja rannsókn norrænna almannaþjónustumiðla sem sýnir að Rússar eru að byggja upp hernaðargetu við norður- og austurjaðar NATO. Norræn ríki og Eystrasaltsríkin telja ógn stafa af þessari uppbyggingu og að hernaðarmannvirkin geti nýst til mögulegra árása þegar og ef rússneski herinn losnar við sveitir úr stríðinu í Úkraínu.
