Margrét Valdimarsdóttir, afbrotafræðingur og dósent við Háskóla Íslands, segir uppruna þeirra sem brjóta af sér ekki þurfa að vera feimnismál. Hins vegar sé hætta á að ala á fordómum þegar öll athygli beinist sérstaklega að uppruna afbrotamanna.
Fimm menn um tvítugt voru handteknir á Akureyri á sunnudag eftir að lögreglu bárust ábendingar um menn á tveimur bílum sem væru vopnaðir skotvopnum.
Degi síðar greindi lögregla frá því að raunverulega hefði verið um leikfangabyssur að ræða. Í millitíðinni mynduðust heitar umræður um handtökuna á samfélagsmiðlum sem sneru að miklu leyti að uppruna mannanna.
Töf á upplýsingum vakti heift og ótta
Margrét furðar sig á því að lögregla hafi ekki greint fyrr frá því að um leikfangabyssur væri að ræða. Töf á upplýsingagjöf hafi vakið heift og ótta meðal fólks.
„Það líður þarna ansi langur tími. Upphaflega tilkynningin frá lögreglu er sú að vopnaðir menn hafi verið handteknir og það birtast myndir af mikilli sérsveitaraðgerð og þess vegna er þetta auðvitað tilkynningar, upplýsingar og fjölmiðlaumfjöllun sem veldur fólki miklum ótta og þess vegna er það skrýtið að sú tilkynning, að þetta hafi ekki verið raunveruleg vopn, hafi komið svo löngu seinna,“ segir Margrét.
Lögreglan á Norðurlandi eystra staðfesti raunar ekki að meint skotvopn væru eftirlíkingar eða leikfangabyssur fyrr en eftir að fréttastofa spurðist sérstaklega fyrir um það. Þá hafði Vísir þegar greint frá því, og hafði það eftir „einstaklingi sem gætir hagsmuna eins drengjanna“, að um leikfangabyssu væri að ræða.
Fordómar geta ýtt undir jaðarsetningu og afbrot
„Þessi upphaflega frétt sem birtist í fjölmiðlum fellur inn í ákveðna staðalmynd sem fólk hefur af ákveðnum innflytjendum á Íslandi,“ segir Margrét.
„Á sama tíma eru að birtast fullyrðingar á samfélagsmiðlum frá kjörnum fulltrúum, frá pólitíkusum, um að þetta séu 100% menn frá Mið-Austurlöndum. Þeir séu á framfærslu Íslendinga og það eigi að kasta þessum mönnum úr landi.“
Hún segir þó uppruna þeirra sem brjóta af sér á Íslandi ekki þurfa að vera feimnismál.
„Það getur verið gagnlegt að skoða þá breytu, bara eins og marga aðra þætti, þegar við erum að reyna að skilja afbrot og aðra hegðun. En þegar öll athyglin beinist að upprunanum einum er auðvitað hætt við að við horfum fram hjá öðrum mikilvægum upplýsingum sem einmitt geta hjálpað okkur að skilja og þar með draga úr óæskilegri hegðun,“ segir Margrét.
„Fyrir utan að þegar athyglin okkar beinist sérstaklega að upprunanum þá elur það á fordómum sem geta síðan sjálfir ýtt undir jaðarsetningu og afbrot í samfélaginu í heild.“
