Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur staðfest ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt manns til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði auk þess að krefja hann um endurgreiðslu ofgreiddra bóta alls um 733.000 krónur. Upp úr krafsinu kom að maðurinn hafði skömmu áður en hann sótti um bæturnar stofnað til eigins reksturs og haft af honum tekjur án þess að tilkynna um það til Vinnumálstofnunar. Hafði hann fengið útgreiddar bætur þegar hann loks stöðvaði reksturinn. Einnig hafði hann tekjur af tilfallandi vinnu án þess að tilkynna um það. Áður hafði stofnunin krafið manninn um endurgreiðslu á um 280.000 krónum, vegna ofgreiddra bóta, og skuldar hann því stofnuninni um eina milljón króna.
Bótaréttur mannsins var felldur niður í þrjá mánuði í október á síðasta ári og hann krafinn um leið um endurgreiðslu ofgreiddra bóta að upphæð 733.003 krónur. Umsókn hans um atvinnuleysisbætur, sem hann lagði fram um miðjan janúar, hafði verið samþykkt í febrúar en áður var hann á atvinnuleysisbótum frá október 2023 og fram í september 2024. Maðurinn kærði ákvörðunina til úrskurðarnefndar velferðarmála.
Í kærunni kom meðal annars fram að hann hafi ekki verið meðvitaður um gildandi lög og reglur. Hann hafi gert mistök og óskaði eftir skilningi með vísan til aðstæðna sinna. Um væri að ræða mjög háa endurkröfu en að mati mannsins var honum ekki skylt að endurgreiða alla fjárhæðina. Taldi hann að það ætti að minnsta kosti að veita honum ívilnun þar sem hann ætti erfitt með að ná endum saman.
Tekjur
Vinnumálastofnun sagði manninn hafa fengið tekjur í júlí 2024, að fjárhæð 628.809 krónur vegna vinnu. Hann hafi ekki tilkynnt stofnuninni um tilfallandi vinnu né tekjur á umræddu tímabili. Eftir að óskað var eftir skýringum hafi borist gögn sem hefðu ekki varðað fyrirspurnina, þ.e.a.s. launaseðill vegna janúar 2025 og skjáskot úr síma frá júlí 2024 sem hafi sýnt útborgun atvinnuleysisbóta.
Í ágúst 2025 hafi manninum síðan verið tilkynnt að honum bæri að sæta viðurlögum á grundvelli laga um atvinnuleysistryggingar í formi tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta. Jafnframt hafi honum verið tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur, að fjárhæð 242.952 krónur í júlí 2024. Skuldin hafi verið innheimt með 15 prósent álagi og næmi samtals 279.395 krónum.
Stofnunin sagði síðan að við eftirlit í september 2025 hafi komið í ljós að maðurinn hefði bæði opnað launagreiðendaskrá og verið með tekjur úr eigin rekstri í febrúar 2025, auk þess að hafa verið með ótilkynntar tekjur frá tveimur vinnustöðum í janúar 2025 og tekjur frá þeim þriðja í mars og apríl 2025. Hann hafi ekki tilkynnt stofnuninni um verktakavinnu í febrúar 2025 eða um tilfallandi vinnu og/eða tekjur í janúar, mars og apríl 2025. Með erindi hafi verið óskað eftir skýringum á umræddum tekjum. Í kjölfarið hafi skriflegar skýringar borist. Maðurinn hafi sagst hafa verið með laun í janúar 2025 vegna vinnu í desember 2024. Þá hafi hann sagst hafa verið með tekjur vegna verkefna sem hann hefði sinnt á eigin kennitölu sem hafi numið 36.000 krónum í febrúar 2025 og að lokum hafi hann sagst hafa byrjað tilfallandi vinnu hjá ónefndum aðila í mars 2025.
Milljón
Í ljósi þess að maðurinn hafi verið með ótilkynnt reiknað endurgjald samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta hafi stofnunin kannað hvort maðurinn væri enn með opna launagreiðendaskrá samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta. Í ljós hafi komið að maðurinn hafi verið með opna launagreiðendaskrá frá 1. janúar til 28. febrúar 2025.
Í október 2025 hafi manninum því verið tilkynnt að honum bæri að sæta viðurlögum á grundvelli laga um atvinnuleysistryggingar í formi þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta sökum þess að hann hafi ekki tilkynnt um verktakavinnu sína eða um tilfallandi vinnuna sem hann byrjaði í í mars. Jafnframt hafi honum verið tilkynnt að vegna þessa hefði hann fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur að fjárhæð 637.394 krónur á tímabilinu 1. janúar til 2. apríl 2025. Skuldin yrði innheimt með 15 prósent álagi og næmi samtals 733.003 krónum.
Rökstuddi Vinnumálastofnun ítarlega þá niðurstöðu sína að háttalag mannsins hefði ekki verið í samræmi við lög. Sagði hún skuld mannsins vegna ofgreiddra bóta, vegna áðurnefndra tveggja ákvarðanna, en kæran varðaði aðeins þá síðari, hafa verið 1.012.398 krónur en hann hefði greitt um 28.000 krónur af skuldinni sem stæði þá í 984.459 krónum.
Í niðurstöðu úrskurðarnefndar velferðarmála er tekið heilshugar undir með Vinnumálastofnun. Nefndin segir ljóst að þegar maðurinn sótti um atvinnuleysisbætur hafi hann verið upplýstur um að hann þyrfti að tilkynna um allar tekjur og vinnu á meðan hann væri á bótunum og hafi því átt að vera kunnugt um þessar skyldur en í kærunni neitaði maðurinn því að hafa verið meðvitaður um þetta. Með því að tilkynna ekki um þær tekjur sem hann hefði haft og að hann hefði skráð sig á launagreiðendaskrá hefði hann brotið gegn þeirri upplýsingaskyldu sem lögð væri samkvæmt lögum á þá sem þiggja atvinnuleysisbætur. Þar að auki sé það skýrt í lögum að eitt af skilyrðum fyrir því að fá atvinnuleysisbætur sé að stöðva eiginn rekstur, sé viðkomandi sjálfstætt starfandi.
Nefndin segir því ljóst að á umræddu tímabili sem maðurinn var með reksturinn opinn hafi hann ekki uppfyllt skilyrði laga fyrir því að eiga rétt á atvinnuleysisbótum og hafi heldur ekki uppfyllt þá skyldu að tilkynna um þær tekjur af vinnu sem hann hafi haft.
Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður bótarétt hans í þrjá mánuði og krefja hann um endurgreiðslu ofgreiddra bóta var því staðfest.
