Hugmyndin um gráan 17. júní er ekki úr lausu lofti gripin. Þetta segir í yfirliti Veðurstofunnar um veður á þjóðhátíðardaginn.
Tilfinning höfuðborgarbúa um að það rigni „alltaf“ á 17. júní er heldur engin ranghugmynd. Samkvæmt samantekt Þórs Jakobssonar veðurfræðings á Vísindavefnum rigndi á 17. júní í Reykjavík í 85 prósent tilvika á árunum 1944 til 2014.
Þó að þjóðhátíðardagur Íslendinga sé nálægt sumarsólstöðum er hann ekki á hápunkti sólskins. Gögn Veðurstofunnar sýna þvert á móti að 17. júní lendi í tímabundinni lægð í sólskinsdögum.
Langir sumardagar, það er þegar sólin skín í tíu klukkustundir eða meira, eru sjaldgæfari í kringum 17. júní en bæði fyrr á vori og síðar á sumri. Trausti Jónsson veðurfræðingur bendir á að meðalsólskinsstundafjöldi í höfuðborginni nái hámarki um 21. maí og lækki síðan fram að 17. júní. Meðalsólskinsstundafjöldi hækkar svo aftur inn í sumarið.
Fólk ölvað vegna kulda
Þá er skýjahula meiri í Reykjavík í júní og fram í júlí en í maí og sama á við um sólrýra daga. Dagar þegar sólskinsstundir eru færri en þrjár eru fleiri í júní en í maí.
Veður hefur í gegnum tíðina stundum verið notað til að skýra hegðun fólks á þjóðhátíðardaginn. Árið 1949 fékk fólk sér í tána og dansaði fólk fram á nótt á Lækjartorgi. Í grein Tímans sagði að fram að þessu hefði varla sést ölvaður maður á þjóðhátíðardaginn; líklegast hefðu fleiri drukkið þennan dag vegna þess hvað var kalt.
Vetur á hásumri
Versta veður sem verið hefur á þjóðhátíðardaginn var líklegast á Norðurlandi árið 1959 þegar vetur kom á hásumri. Á Norðurlandi var snarpt lægðardrag úr norðvestri. Þrenn hret höfðu gengið yfir á hálfum mánuði þann 19. júní með aðeins tveggja daga uppstyttu á milli. Snjór þakti allt og menn stóðu í ströngu við að finna og bjarga sauðfé. Bílar áttu erfitt með að komast yfir Vaðlaheiði vegna veðurs og snjós og að minnsta kosti einn festist.
Hátíðarhöld gátu vegna veðurs ekki farið fram úti en voru færð inn í kirkju. Á Siglufirði og Ólafsfirði var veðrinu lýst sem „ofsaveðri“. Snjór mældist mestur á Hólum í Hjaltadal, 20 sentímetrar.
Heitasti þjóðhátíðardagurinn fyrir austan
Hæsti hiti sem mælst hefur á landinu þann 17. júní var á Egilsstöðum árið 2023 þegar hiti mældist 27,9 stig. Hitametið í Reykjavík er 19,5 stig árið 2019 og á Akureyri 23,5 stig árið 1969.
Lægsti hiti þennan dag er mínus 4,7 stig á Brúarjökli árið 2018. Í byggð er metið mínus 2,9 stig á Staðarhóli í Aðaldal árið 1981.
Mesta sólarhringsúrkoma sem mælst hefur á landinu 17. júní er 102 millimetrar í Vík í Mýrdal árið 2012.
Í Reykjavík árið 1959 mældist mesti vindhraði á þjóðhátíðardaginn, 23,2 metrar á sekúndu. Sama ár mældist líka mesta snjódýpt á landinu 17. júní, 20 sentimetrar á Hólum í Hjaltadal.
