„Við viljum ekki vera háð bara einu stórveldi.“
Þannig orðaði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra afstöðu sína til stöðu Íslands í breyttri heimsmynd í viðtali við Frosta Logason á efnisveitunni Brotkast.
Í viðtalinu ræddu þau meðal annars mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu, varnarsamstarf við Bandaríkin, þróunina í Úkraínu og aukna samkeppni stórvelda á norðurslóðum.
Að mati ráðherrans er umræðan um Evrópusambandið ekki fyrst og fremst spurning um Brussel heldur um stöðu Íslands í heimi þar sem Bandaríkin, Kína, Rússland og Evrópusambandið hugsa í auknum mæli um eigin hagsmuni.
„Bandaríkin hugsa um sig. Kína er að hugsa um sig. Rússar, Indverjar og þá er Evrópusambandið að hugsa um sig,“ sagði hún.
Breyttir tímar en árið 1994
Þorgerður sagði að EES-samningurinn hefði reynst Íslandi afar vel en að umhverfið sem samningurinn var gerður í væri ekki lengur það sama.
„EES-samningurinn er okkur gríðarlega dýrmætur. Það eru hins vegar aðrir tímar í dag árið 2026 heldur en árið 1994.“
Hún sagðist ekki hafa áhyggjur af því að Evrópusambandið myndi hætta að virða EES-samninginn, heldur að ný viðfangsefni á borð við öryggismál, tollastríð og breytt viðskiptakerfi heimsins gætu smám saman dregið úr mikilvægi hans sem eina stoð í samskiptum Íslands við Evrópu.
„Við erum að sjá tolla skipta miklu meira máli. Við erum að sjá ákveðna vopnvæðingu tolla. Við erum að sjá varnar- og öryggismál spila miklu stærra hlutverk en áður.“
Segir Evrópu fjárfesta gríðarlega í öryggi
Í viðtalinu vísaði ráðherrann til þess að Evrópuríkin væru nú að ráðast í umfangsmiklar fjárfestingar í varnarmálum.
Hún nefndi að Evrópuríki hygðust fjárfesta hundruðum milljarða evra í öryggis- og varnarmálum á næstu árum og taldi að sú þróun myndi hafa áhrif langt út fyrir landamæri sambandsins.
Þegar Frosti benti á að gagnrýnendur Evrópusambandsins lýstu því stundum sem „brennandi húsi“ vegna skulda, lýðfræðilegra áskorana og kostnaðar vegna Úkraínustríðsins hafnaði Þorgerður þeirri mynd.
Hún sagði slíka umræðu oft byggja á einhliða framsetningu.
„Mér finnst ég vera að hlusta svolítið á retórík þeirra sem eru bara nei, no matter what.“
Þá benti hún á að skuldahlutföll Bandaríkjanna væru víða hærri en hjá Evrópuríkjum og að stuðningur við Úkraínu væri fyrst og fremst spurning um eigin öryggishagsmuni Evrópu.
„Friður í Úkraínu og öryggi Úkraínu er beintengt við okkur.“
Hafnar því að þetta snúist um Trump
Í umræðunni spurði Frosti hvort Donald Trump og ófyrirsjáanleiki í bandarískum stjórnmálum væru orðin stór ástæða þess að ríkisstjórnin vildi færa Ísland nær Evrópusambandinu.
Þorgerður sagðist ekki líta svo á.
„Nei, ég er ekki að segja það eitt og sér.“
Hún sagði hins vegar að allar þjóðir væru nú að endurmeta stöðu sína í öryggis- og varnarmálum.
Ísland ætti áfram að rækta varnarsamstarfið við Bandaríkin en jafnframt styrkja tengsl sín við fleiri ríki og alþjóðleg samstarfsverkefni.
„Við þurfum að breikka raðirnar til þess að styrkja okkar varnir, ekki hafa öll eggin í sömu körfu.“
Spurð út í Brussel-ferðir
Í viðtalinu kom einnig til umræðu gagnrýni á fjölda Brussel-ferða utanríkisráðherrans.
Frosti spurði hvort ekki væri rétt að hún hefði farið mun oftar til Brussel en til Bandaríkjanna á kjörtímabilinu.
Þorgerður sagðist ekki hafa tölurnar á hreinu en benti á að meirihluti Brussel-ferðanna tengdist störfum Íslands innan NATO.
„Meira en helmingur af ferðum mínum til Brussel er vegna NATO,“ sagði hún.
Að hennar mati ætti það ekki að túlka sem skort á samskiptum við Bandaríkin heldur þvert á móti sem þátt í virku varnarsamstarfi Íslands við Bandaríkin, Kanada og önnur bandalagsríki.
Þjóðaratkvæðagreiðslan snúist um upplýsingar
Þorgerður lagði jafnframt áherslu á að þjóðaratkvæðagreiðslan sem fyrirhuguð er um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið snúist ekki um inngöngu heldur um að afla upplýsinga.
„Við erum ekki að kjósa um inngöngu í ágúst.“
Hún sagði markmiðið vera að leggja staðreyndir á borðið svo þjóðin geti síðar tekið upplýsta ákvörðun um framtíðarsamskipti Íslands við Evrópusambandið.
„Við erum að fara þessa vægu leið. Sjá meira. Vita meira. Fá staðreyndir á borðið.“
Hluta af viðtalinu má sjá í brotinu hér að neðan en til að sjá það í fullri lengd mælum við með áskrift að Brotkast.is
