„Stöldrum aðeins við. Af hverju hefur stærsta flugfélag landsins áhuga á að kaupa félag á Möltu sem hvorki á né rekur eigin flugvélar og hefur ekki neina sjálfstæða starfsemi til að tala um?“ spyr Jón Þór Þorvaldsson, formaður FÍA, í skoðanagrein á Vísi.
FÍA og Icelandair takast nú á um kjarasamninga í húsnæði ríkissáttasemjara og er óhætt að segja að nokkur hiti sé á milli aðila. Icelandair þurfti í tvígang á einni viku að aflýsa flugferðum sem ekki tókst að manna og seinkun varð á þeirri þriðju vegna mönnunarvanda. FÍA hefur hafnað að um ólögmætar verkfallsaðgerðir sé að ræða en Bogi sagði í yfirlýsingu á mánudag ýmislegt benda til hins gagnstæða.
Þann 1. apríl skrifaði Icelandair undir viljayfirlýsingu um að hefja viðræður um möguleg kaup á 49 prósenta hlut í félaginu Fly Play Europe, sem er skráð á Möltu og er með flugrekstrarleyfi þar. Félagið var dótturfélag Play sem fór í þrot á síðasta ári og er í eigu íslenskra fjárfesta, þar á meðal lífeyrissjóða.
Hann vísar í orð stjórnenda Icelandair sem segja kaupin geta aukið sveigjanleika, samkeppnishæfi, skapað hagræðingu og opnað aðgang að hagstæðara rekstrarumhverfi. Jón Þór gefur hins vegar lítið fyrir þær útskýringar.
„Þetta kann að hljóma ágætlega og eðlilega en þegar málið er skoðað nánar eru sterkar vísbendingar um að meginástæða verkefnisins sé að færa hluta starfsemi Icelandair út fyrir íslenskt vinnumarkaðsumhverfi og íslenska kjarasamninga.“
Færi störf frá Íslandi
„Malta hefur árum saman verið vinsæll áfangastaður fyrir evrópsk flugfélög sem vilja nýta meiri sveigjanleika í ráðningum, lægri launakostnað, veikara samningsumhverfi stéttarfélaga þar í landi og slæm kjör launafólks,“ segir Jón Þór.
Umræddur sveigjanleiki sé ekki að ráða starfsfólk á Möltu á lægri kjörum en tíðkast á Íslandi heldur að flytja störf, skatta og skatttekjur úr landi. Það kallist félagslegt undirboð, eitthvað sem þó nokkur lággjaldaflugfélög stundi á svæðinu.
„Það gefur þessum vísbendingum byr undir báða vængi að FÍA hefur óskað eftir skýrum svörum frá stjórnendum Icelandair um hvort starfsmenn félagsins hér á landi geti fengið forgang að störfum innan nýrrar starfsemi á Möltu en við því hafa stjórnendur ekki viljað verða. Því er erfitt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að verkefnið snúist að verulegu leyti um að lækka launakostnað með því að færa störf úr íslensku rekstrarumhverfi,“ segir hann.
Vert er að taka fram að daginn sem Icelandair undirritaði viljayfirlýsinguna sagði Bogi Nils, forstjóri Icelandair, að ekki standi til að fækka starfsfólki hér á landi fari kaupin í gegn. Þjónustuver Icelandair hafi verið bæði á Íslandi og erlendis en engin breyting sé fyrirhuguð varðandi það.
Ekki bjartsýnn miðað við sambærileg verkefni
Jón Þór telur hugmynd Icelandair vera að færa hluta Boeing-757 flotans til Möltu en fyrir nokkrum dögum sagði Bogi að flugfélagið skoði alvarlega að hætta rekstri slíkra véla í lok sumars.
Með því að flytja starfsemina fylgi einnig mikill kostnaður til lengri tíma áður en hagræðingin myndi skila sér.
„Saga Icelandair af sambærilegum erlendum verkefnum gefur heldur ekki sérstakt tilefni til bjartsýni. Má þar nefna fjárfestingar Icelandair í Smartlynx (LatCharter) í Lettlandi (4,2 milljarða tap), Travel-Service í Tékklandi (900 m.kr.tap) og Grænhöfðaeyjaævintýrið Cabo Verde Airlines (700-1.000 m.kr.tap). Því er mikil óvissa um hvort þetta skref myndi skila sér í aukinni rekstrarhagkvæmni fyrir félagið á næstunni.“
Ekkert einkamál
Jón Þór segir fyrirhuguð kaup ekki einkamál fyrirtækisins þar sem um sé að ræða einn stærsta vinnustað landsins sem skili gríðarlegum tekjum í ríkissjóð. Félagið sé einnig í stórum hluta í eigu almennings og íslenskra lífeyrissjóða, sem eigi að standa vörð um fjármuni almennings, ávaxta þá og greiða út.
„Geta lífeyrissjóðirnir sætt sig við og samþykkt í formi aðgerðarleysis að félag í þeirra eigu og einn stærsti innlendi vinnuveitandinn færi hluta starfsemi sinnar, og þar með tekjur starfsfólks, útsvar og aðrar greiðslur, úr landi? Er það í samræmi við þá samfélagslegu ábyrgð sem íslensk fyrirtæki vilja standa fyrir?“ spyr hann.
„Icelandair naut gríðarlegs stuðnings frá íslensku samfélagi í gegnum heimsfaraldurinn. Ríkið veitti félaginu ríkisábyrgðir og almenningur studdi við bakið á því á erfiðum tíma, það gerðu flugmenn ásamt öðru starfsfólki líka.
Það er því eðlilegt að spurt sé hvort stærsta flugfélag þjóðarinnar telji sig ekki bera einhverja ábyrgð gagnvart því samfélagi sem stóð með því. Heiðarlegra væri að ræða íslenskt rekstrarumhverfi opinskátt við stjórnvöld og vinnumarkaðinn í stað þess að leita leiða til að færa störf og skatttekjur úr landi undir yfirskini „sveigjanleika“.“
