Þá er þessari fréttavakt lokið. Samningar hafa náðst milli Bandaríkjanna, Danmerkur og Grænlands um öryggismál á Grænlandi. Forsætisráðherra Danmerkur segir fullveldi Danmerkur og sjálfsákvörðunarrétt Grænlands tryggt. Utanríkisráðherra Danmerkur segir samninginn styrkja öryggi á norðurslóðum.
Danskir sérfræðingar lýsa efasemdum um ágæti hans þó að margt sé enn óljóst varðandi hann. Möguleiki sé á því að Bandaríkin sendi fjölda hermanna til grænlenskra borga og bæja.
„Trump hefur í raun áhuga á að ná yfirráðum yfir Grænlandi og hann hefur þann sið að túlka samninga sem hann gerir á sinn eigin hátt,“ segir Jacob Kaarsbo, ráðgjafi í öryggismálum og fyrrverandi greinandi hjá leyniþjónustu danska hersins.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra segir stærstu breytinguna vera nánara og þéttara samstarf á sviði varnar- og öryggismála.
Við höldum áfram að fylgjast með þessu máli hér á vefnum, í útvarpi og sjónvarpi.
Ken Howery, sendiherra Bandaríkjanna í Danmörku, segir samning Bandaríkjanna og Danmerkur um Grænland sigur fyrir allar þjóðirnar.
„Þetta er stór sigur fyrir Bandaríkin, Danmörku, Grænland og öll aðildarríki NATO. Ég hlakka til að vinna með samstarfsaðilum og vinum víðs vegar um Samveldið að innleiðingu þessa sögulega samkomulags og að efla öryggis- og varnarmál á norðurslóðum fyrir komandi kynslóðir,“ sagði Howery á samfélagsmiðlinum X.
Mótmælandi, sem er ósáttur með samninginn, hengdi upp skilti í miðborg Nuuk höfuðstaðs Grænlands. Á því stendur: „Það er sjálfsmorð að undirrita samninginn við Bandaríkin.“
DR hafði samband við mótmælandann, Jens Erik Kjeldsen, sem hefur verið duglegur að mótmæla Trump og viðveru Bandaríkjanna á Grænlandi.
„Það er hreint sjálfsmorð að leyfa honum að gera hvað sem hann vill á Grænlandi til að fullnægja þörfum Bandaríkjanna.“
Kjeldsen vonast til að orðalag samningsins milli Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur sé frábrugðið þeirri túlkun sem Bandaríkjaforseti hefur verið með. Hann geti notað samninginn á annan hátt en forsetar hafi gert hingað til. „Við verðum að vera á varðbergi gagnvart því.“
Utanríkisráðherra segir það lofa góðu að samningar virðist vera að nást milli Bandaríkjanna og Danmerkur um Grænland og að sátt virðist ríkja um þá niðurstöðu. Hún vonar að samningurinn auki samstarf og eftirlit á norðurslóðum og Norður-Atlantshafi. Stærsta breytingin verði nánara og þéttara samstarf á sviði varnar- og öryggismála.
„Það er eitthvað sem treystir líka okkar umhverfi. Mér sýnist stefna í að Bandaríkin komi upp hugsanlega einni til tveimur herstöðvum í viðbót á þeirra kostnað. Þetta rúmast allt innan til að mynda varnarsamningsins sem var gerður á sínum tíma.“
Margt er óljóst varðandi samninginn, samkvæmt sérfræðingum sem Politiken ræddi við, til að mynda hvaða þýðingu hann hefur með tilliti til öryggismála.
„Það er mögulegt að Trump hafi gefist upp á því að ná stjórn á Grænlandi. Við vitum það ekki,“ segir Jacob Kaarsbo, ráðgjafi í öryggismálum og fyrrverandi greinandi hjá leyniþjónustu danska hersins.
„En það er líka mögulegt að Bandaríkin muni nú senda fjölda hermanna til Nuuk og annarra grænlenskra borga. Pete Hegseth, varnarmálaráðherra Bandaríkjanna, hefur látið í ljós að slíkt standi til. Hvað munum við þá gera af hálfu Danmerkur og Grænlands? Munum við leggjast gegn því? Við vitum það ekki.“
Hann bendir meðal annars á að Bandaríkin og Íran hafi ótal sinnum gert með sér vopnahlés- og friðarsamninga sem aldrei hafa orðið að veruleika.
„Trump hefur í raun áhuga á að ná yfirráðum yfir Grænlandi og hann hefur þann sið að túlka samninga sem hann gerir á sinn eigin hátt.“
Man ekki eftir viðlíka framsali valds
Mikkel Vedby Rasmussen, prófessor í alþjóðastjórnmálum og öryggismálum við Kaupmannahafnarháskóla, segir Politiken að nýi samningurinn sé frábrugðinn fyrri samningi að því leyti til að í honum sé neitunarvald Bandaríkjanna fest í sessi. Þannig geti önnur ríki ekki haft herstöðvar á Grænlandi ef Bandaríkin leggjast gegn því.
„Þetta er mjög mikið vald sem Bandaríkjunum er veitt,“ segir Rasmussen.
Samningurinn sé mögulega til þess fallinn að efla fullveldi Grænlendinga – sem þurfi jafnframt að framselja það til Bandaríkjanna.
„Þetta eru gríðarleg völd og yfirráð sem verið er að afhenda,“ segir Mikkel Vedby Rasmussen:
„Ég man ekki eftir neinu dæmi í sögunni um slíkt, nema ef til vill á nýlendutímanum.“
Bandarískir fjölmiðlar fjalla um samning Bandaríkjanna og Danmerkur um Grænland. Margir þeirra benda á að Donald Trump Bandaríkjaforseta hafi ekki tekist ætlunarverk sitt, að ná yfirráðum á Grænlandi.
Fox News segir samninginn ekki ganga svo langt að framselja fullveldi Grænlands til Bandaríkjanna.
„En embættismenn innan ríkisstjórnarinnar líta enn svo á að varanleg viðvera þar sé lykilatriði til að bregðast við þeim áhyggjum af öryggi sem lágu að baki áherslu Trumps á að Bandaríkin eignuðust landsvæðið,“ hefur Fox eftir hátt settum embættismanni.
The New York Times bendir einnig á að Trump og dönsk og grænlensk stjórnvöld lýsa samningnum á tvo mismunandi vegu. Trump sagði samninginn veita Bandaríkjunum varanleg yfirráð yfir öryggismálum og öllum öðrum þörfum á Grænlandi. Ráðamenn, bæði í Danmörku og á Grænlandi, hafa lagt mikla áherslu á að hvorki Danmörk né Grænland hafi gefið eftir af fullveldi sínu með samningnum.
Atlantshafsbandalagið, NATO, fagnar samkomulagi Bandaríkjanna og Danmerkur um Grænland. Talsmaður bandalagsins sagði við Reuters að norðurslóðir og Norður-Atlantshafið væru mikilvægir grundvallarþættir í sameiginlegu öryggi.
„Þetta samkomulag stuðlar að auknu öryggi, stöðugleika og samstarfi á þessu mikilvæga svæði.“
Talsmaðurinn lagði einnig áherslu á að NATO haldi áfram að styrkja öryggi á norðurslóðum.
Nánast ómögulegt virtist að ná samkomulagi um Grænland eftir ítrekaðar fullyrðingar Bandaríkjaforseta um yfirráð þar en loksins tókst það. Þetta segir fréttaritari DR í Bandaríkjunum, Kim Bildsøe Lassen. Samkomulagið náðist loksins eftir mjög erfiðar samningaviðræður.
„Þetta hefur farið úrskeiðis svo oft. Samningamenn beggja vegna töldu á ýmsum stigum viðræðnanna að þær myndu ekki bera árangur. Þetta var deila sem bæði ríki áttu erfitt með að leysa og það var erfitt að leysa hana með góðum hætti. Það var erfitt fyrir ríki eins og Danmörku að standa gegn óskum Bandaríkjanna.“
Lassen segir þetta eina af stærstu fréttum sem hún hafi fjallað um á ferli sínum sem fréttamaður. „Af því að þetta er mikilvægt konungsríkinu Danmörku.“
Hann segir rauðar línur sem Danmörk og Grænland drógu í sandinn, um að gefa ekki upp fullveldi og þá hugmynd að Grænlendingar ráði yfir eigin framtíð, hafa staðist.
„Fyrir marga á Grænlandi og í Danmörku er þetta mikill léttir.“
Utanríkisráðherra Danmerkur segir samning Bandaríkjanna og Danmerkur um Grænland eiga eftir að styrkja öryggi á norðurslóðum. Næsta vika geti orðið góð vika fyrir Danmörku, Grænland og Bandaríkin. Búist er við að samningurinn verði undirritaður þá.
Helstu bandamenn Trumps fagna samningnum um Grænland. Sérstakur erindreki Bandaríkjastjórnar fyrir Grænland segir samkomulagið styrkja varnir Bandaríkjanna, Danmerkur og Grænlands og koma í veg fyrir að andstæðingar nái fótfestu á norðurslóðum.
Utanríkisráðherra Grænlands hefur leikið lykilhlutverk í þríhliða samningaviðræðum síðustu mánuði og hann segir samkomulagið hagstætt NATO og ríkjum Evrópu og að það endurspegli þá kröfu að staða Grænlands verði viðurkennd.
Íbúar í Nuuk á Grænlandi sem DR ræddi við voru efins um samninginn.
Góðan dag og velkomin í þessa fréttavakt vegna samnings Bandaríkjanna og Danmerkur um Grænland. Bandaríkjaforseti tilkynnti um samninginn í gærkvöld á samfélagsmiðli sínum. Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, staðfesti hann stuttu síðar.
Bandaríkjaforseti hefur lengi verið ásælinn í Grænland og stöðugt lýst því yfir síðustu mánuði. Það hefur gert samband Bandaríkjanna og Danmerkur stirt og valdið miklum áhyggjum og ótta meðal Grænlendinga.
Margt er enn á huldu um samninginn og mörg smáatriði sem eiga enn eftir að koma í ljós.
Ég heiti Ingibjörg Sara og ætla að fylgja ykkur lesendum í dag þar sem við greinum frá öllu því helsta er tengist þessu máli og viðbrögðum bæði í útlöndum og hér heima.
