Matvælastofnun fjarlægði tugi dýra af bænum Brimnesi í Eyjafirði í sumar vegna meintrar vanhirðu og slælegrar meðferðar, bæði kindur, hross og hrúta segir Arnar Gústafsson, bóndinn á bænum sem er afar ósáttur við þessar aðgerðir.
Arnar segir stofnunina meðal annars hafa fjarlægt 450 kindur, 26 hrúta og 36 hross. Kindurnar voru færðar í sláturhús um helgina og hrútunum lógað og þeir notaðir í moltu, segir bóndinn. MAST hefur reynt að selja hrossin eftir þetta inngrip og einhverjum mun hafa verið lógað.
Arnar Gústafsson segir við fréttastofu að hann telji að MAST fari fram með ofríki og einelti og stofnunin sjálf stundi dýraníð. Hann býr á Brimnesi ásamt Kjartani bróður sínum og þar hafa þeir búið í áratugi eftir að hafa tekið við búskapnum af foreldrum sínum.
Á stofnanamáli er sagt að stofnunin hafi vörslusvipt dýrin, það er að segja tekið þau úr umsjá eigenda. Hrönn Jörundsdóttir forstjóri Matvælastofnunar segist ekki geta svarað spurningum um einstök mál eða tilfelli og vísar til persónuverndarsjónarmiða.
Almennt séð segir hún sjaldgæft að stofnunin fari í vörslusviptingu á dýrum á sveitabæjum. Þetta sé þrautalending þegar önnur úrræði hafa ekki dugað. „Við almennt tjáum okkur ekki um einstaka mál eða hvort við séum í aðgerðum á einstaka bæjum. Hins vegar er það almennt svo að ef aðstæður eru þannig þá stígum við inn og í versta falli, í alvarlegustu málunum vörslusviptum við eigendurna af búfénaði. Almenn reglan, og sú vinnuregla sem við vinnum eftir, er að við reynum eftir fremsta megni að selja dýrin til lífs ef ástand dýranna er með þeim hætti að við teljum það mögulegt en ef ástandið á dýrunum er mjög bágborið þurfum við að grípa til þess að aflífa þau.“
Fjallað er þessar aðgerðir MAST og viðbrögð Arnars Gústafssonar í fréttaskýringaþættinum Þetta helst. Þáttinn má hlusta á hér:
Áralangar deilur og dómsmál
Matvælastofnun hefur nokkrum sinnum áður haft afskipti af dýrahaldi á Brimnesi.
Árið 2017 svipti MAST bændur þar vörslu 215 nautgripa á bænum og var hluta þeirra lógað, 45 dýrum.
MAST fjarlægði einnig 137 nautgripi af bænum á árunum 2021 og 2022 og var þeim lógað. Eigendur skepnanna, bræðurnir Arnar og Kjartan Gústafssynir, höfðuðu skaðabótamál gegn íslenska ríkinu út af vörslusviptingunni á nautgripunum árið 2023. Íslenska ríkið hafði betur í því máli og voru aðgerðir Matvælastofnunar taldar vera lögmætar.
Í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 2023 eru ítarlegar lýsingar á afskiptum MAST af dýrahaldi á Brimnesi meira en áratug aftur í tímann. Lögð voru fram 70 dómsskjöl með upplýsingum um þessi afskipti. Margar skýrslur voru gerðar um dýrahald á bænum yfir langt tímabil.
Um árið 2015 segir meðal annars: „Árið 2015 voru í átta skýrslum mörg frávik skráð og sum alvarleg. Í skýrslu um matvæli og fóður segir m.a. að almennt umhirðuleysi sé á búinu og ljóst sé að ekki sé unnið að úrbótum á frávikum. Skýrslum er varða dýravelferð fylgja ljósmyndir sem sýna að ástandi á búinu hafi verið verulega ábótavant.”
Samandregið segir um dýrahald á bænum: „Meðal aðfinnslna MAST í gegnum árin hafi verið að mikil slysahætta væri á bænum fyrir dýrin, þau væru vanfóðruð, mikill sóðaskapur og að gripirnir sættu „harðýðgi“.“
Arnar og Kjartan stefndu íslenska ríkinu eftir þessa vörslusviptingu og kröfðust skaðabóta vegna fjárhagstjóns. Skaðabótamál þeirra var tekið fyrir á öllum dómstigum og hafði íslenska ríkið betur í öllum tilfellum. Landsréttur og Hæstiréttur kváðu upp dóma í deilunni í fyrra.
Kennir einelti um tíð afskipti
Hvað segir Arnar um þessi tíðu og ítrekuðu afskipti af dýrahaldi á Brimnesi? Hann telur að einelti og ofríki MAST skýri þau. „Það er bara ekki sama hver, sumir sleppa og aðrir ekki. Þetta er bara einelti. [...] Ég er ekki búinn að segja mitt síðasta, ég læt ekki bjóða mér svona endalaust.“ Samkvæmt Arnari er markmið MAST að knésetja hann og búskap hans á jörðinni Brimnesi.
Sævar Þór Jónsson, lögmaður Arnars og Kjartans, segir að þeir bræður séu búnir að kæra ákvörðun MAST um að svipta þá vörslu dýranna til atvinnuvegaráðuneytisins.
