Matvælastofnun hótaði að stöðva starfsemi hestaleigunnar Sólhesta fyrr á árinu eftir að aðstandendur fyrirtækisins gáfu lítið fyrir fjölda alvarlegra athugasemda við heilbrigði margra hesta. Sólhestar eru með starfsemi í Reykjavík og í Reykjadal.
Í erindi Matvælastofnunar til Sólhesta kemur fram að frávikin hafi verið það alvarleg að þau hafi kallað á tafarlausar úrbætur. Fallið var frá boðaðri stöðvun á eftir að úrbætur voru gerðar. Eftirlit með hestaleigunni verður tíðara í framhaldinu.
Brot Sólhesta, eða frávik, sem eru tíunduð í tíu skoðunarskýrslum frá 14. janúar til 8. apríl og fleiri skjölum, sneru einkum að slæmu holdarfari hesta sem margir þóttu alltof horaðir. Þá þótti sérstaklega ámælisvert þegar hross voru notuð í útreiðartúr þrátt fyrir að opinber eftirlitsaðili hefði bannað notkun á þeim fyrr sama dag.
Alvarleg frávik í sex af tíu skýrslum
Eftirlitsmenn MAST leggja mat á skoðunaratriði í eftirlitshandbók og skrá þau ýmist í lagi, sem frávik eða sem alvarlegt frávik. Frestir til úrbóta og beiting þvingunaraðgerða og/eða refsing ákvarðast af alvarleika brots og hvort um endurtekið brot sé að ræða.
Í sex af tíu skoðunarskýrslum voru meðal annars skráð alvarleg frávik eins og alvarleg vanfóðrun, að hross væru vöðvarýr, að eigandi eða umráðamaður hestaleigunnar gerði sér ekki grein fyrir vanfóðrun eða óheilbrigði hrossa, að hófar væru aflagaðir og brotnir og að hross næðu ekki reiðhestsholdum, það er að þau væru ekki í nægilega góðu ásigkomulagi til að þau væru setin.
Stöðvun á starfsemi boðuð
Þann 25. mars sendi MAST Sólhestum ehf. boðun um stöðvun á starfsemi hestaleigunnar vegna alvarlegra brota á dýravelferð á grundvelli laga um velferð dýra. Krafist var tafarlausra úrbóta á öllum alvarlegum frávikum sem tilgreind voru í skoðunarskýrslu sem er dagsett 19. mars.
Hætta yrði að gefa skemmt hey, gefa þyrfti hrossum nóg og bæta við kvöldgjöf. Taka þyrfti inn hross sem væru undir holdastigi 2, hætta að ofgera hestum og undantekningarlaust þyrfti að hvíla hesta sem ekki næðu holdastigi 3, væru of gamlir eða vöðvarýrir. Að lokum þyrfti að sýna fram á með óyggjandi hætti að aðstandendur Sólhesta byggju yfir þeirri hæfni og getu sem er nauðsynleg til að halda hross.
„Fram kemur í 35. gr. dýravelferðarlaga að MAST sé heimilt að takmarka eða stöðva starfsemi þegar um alvarleg tilvik eða ítrekuð brot sé að ræða eða ef aðilar sinni ekki fyrirmælum innan tilgreinds frests. Það tilkynnist hér með að MAST hyggst stöðva starfsemi hestaleigunnar Sólhesta ehf vegna alvarlegra brota á dýravelferð,“ segir í bréfi MAST til Sólhesta.
Öll hrossin metin verulega vöðvarýr
Tvær skoðunarskýrslur eru dagsettar 19. mars, ein vegna eftirfylgniskoðunar og önnur vegna ábendingar eða kvörtunar. Sex alvarleg frávik voru skráð við eftirfylgniskoðunina að auki við 14 frávik.
Fjögur hross voru sögð áberandi grönn, hrossin Þrá frá Akurgerði (holdastig 2,0), Andvari frá Súluholti (holdastig 1,5), Steinríkur frá Borgargerði (holdastig 2,0) og grár óörmerktur hestur í holdastigi 2,0. Merking hrossa er einnig skráð sem frávik. Sjö af átján hrossum voru sögð fóðrast illa og þarfnast aðhalds.
Þá voru öll hrossin metin verulega vöðvarýr að baki.
„Mikil slysahætta er af bárujárnsplötum og gaddavír í hólfinu. Ekki er fullnægjandi skjól og beitin uppnöguð. Ljóst er að aðbúnaður og umhirða hrossanna er alls ekki í lagi og ljóst er að eigendur/umráðamenn gera sér ekki grein fyrir alvarlegu ástandi þeirra. Það að grennstu hrossin séu einnig á járnum segir okkur að þau séu einnig í notkun þrátt fyrir bann Matvælastofnunar.“
Síðari skoðunarskýrslan frá 19. mars er vegna ábendingar eða kvörtunar. Í henni er gerð athugasemd við að hvorki hafi verið bætt úr holdafari ákveðinna hrossa né þau tekin úr notkun.
Þegar stöðvun starfsemi Sólhesta var boðuð var vísað til þeirrar skýrslu. Í henni segir að augljóst sé að ekki sé brugðist við vanfóðrun eða óheilbrigði í hrossum Sólhesta. Hrossin séu ekki tekin úr notkun né fái sérstaka aðhlynningu vegna vanfóðrunar eða óheilbrigðis.
„Þrátt fyrir að sögn bústjóra [sic] að það sé fóðrað 4 sinnum á dag þá eru 7 af 18 hrossum sem ná ekki reiðhestsholdum og öll hin hrossin ná tæplega reiðhestsholdum. Það bendir til verulegra vankanta í búskaparháttum eða óheilbrigði í hrossunum sem eigandi/umráðamaður annaðhvort bregst ekki við og/eða að eigandi/umráðamaður býr ekki yfir nægilegri getu, hæfni né þekkingu til að halda hross,“ segir í henni.
„Við eftirlit um morgunin 19.03.2026 voru gefin fyrirmæli um að fjögur hross ættu ekki að vera í notkun. Þegar eftirlitsmenn komu aftur að hádegi sama dag játaði bústjóri að hrossin hefðu verið notuð í millitíðinni. Matvælastofnun lítur það mjög alvarlegum augum þegar ekki er farið eftir fyrirmælum.“
Sólhestar andmæla stöðvun
Sævar Þór Jónsson hæstaréttarlögmaður sendi MAST andmæli við boðaðri stöðvun á starfsemi Sólhesta fyrir hönd fyrirtækisins þann 8. apríl. Í andmælabréfinu er fjölda athugasemda í skoðunarskýrslum Matvælastofnunar mótmælt. Bréfið er átta blaðsíður.
Í því segir Sævar Þór umbjóðanda sinn telja skoðunarskýrslur að mörgu leyti ófullnægjandi og óáreiðanlegar. Þá finnist umbjóðandanum Matvælastofnun ekki hafa verið nógu leiðbeinandi vegna úrræða. Sólhestar hafi gripið til umfangsmikilla úrbóta og ráðstafana til að mæta kröfum stofnunarinnar auk þess að afla utanaðkomandi sérfræðiálita.
Í því segir einnig að hross hafi verið tekin úr notkun þegar farið hafi verið fram á það.
„Þá hefur verið ráðinn sérfræðingur, Gústaf Loftsson, til að tryggja að starfsemin uppfylli allar kröfur dýravelferðarlaga [...] Þessar skjótu og afgerandi ráðstafanir sýna fram á ríkan samstarfsvilja og ábyrgðartilfinningu umbjóðanda míns og ættu að leiða til þess að vægari úrræði verði fyrir valinu,“ segir í andmælabréfinu.
„Það er sérstaklega ámælisvert í þessu samhengi að boðuð stöðvun byggir á skoðunarskýrslu nr. 2951 frá 19. mars sl., þar sem úrbótafrestur fyrir skráð frávik var tiltekinn „Næsta skoðun“. Næsta skoðun fór fram hinn 24. mars, samanber skýrslu nr. 3016.
Í þeirri skoðun var hins vegar einungis litið til þeirra hrossa sem voru nýkomin á hús en vísvitandi látið hjá líða að kanna þær fjölmörgu úrbætur sem þegar hafði verið ráðist í vegna fyrri athugasemda. Að því gefnu að úrbótafrestur hafi verið bundinn við næstu skoðun, bar MAST að kanna stöðu úrbóta í þeirri skoðun.
Að senda í kjölfarið út boðun um stöðvun starfsemi daginn eftir, hinn 25. mars, án þess að hafa gefið sér tíma til að meta þær úrbætur sem gripið hafði verið til, er augljóst brot á rannsóknarreglu stjórnsýslulaga. Það er óforsvaranlegt að grípa til jafn íþyngjandi úrræðis og rekstrarstöðvunar án þess að kanna fyrst hvort tilefni þess sé enn fyrir hendi,“ segir í bréfinu.
Þá hafnaði fyrirtækið því að brotin hafi verið alvarleg og ítrekuð.
Fallið frá stöðvun og andmælum svarað
Þann 10. apríl sendi lögfræðingur MAST Sævari Þór bréf og greindi frá því að fallið hefði verið frá stöðvun á starfsemi hestaleigunnar Sólhesta.
„Í ljósi tiltekinna úrbóta sem gerðar hafa verið á starfsemi hestaleigunnar og einnig vegna ráðningar Gústafs Loftssonar sem bústjóra hefur MAST ákveðið að falla frá áður boðaðri stöðvun.“
12. maí sendi lögfræðingur MAST Sævari Þór svar við andmælum Sólhesta þar sem MAST gerði ýmsar athugasemdir við þau.
„Málið leystist reyndar ekki á grundvelli þeirra heldur vegna úrbóta sem tókst að ná fram með boðuðum þvingunaraðgerðum. Eftirlitsfólk MAST reynir að vanda sig eftir bestu getu í eftirliti þótt vinnubrögð þess séu að sjálfsögðu ekki hafin yfir gagnrýni,“ segir í svarinu.
Þar er rakið efni skoðunarskýrslna og brugðist við gagnrýni á atriði sem varða eftirlit.
„Í andmælunum er því einnig haldið fram að boðuð stöðvun á starfsemi Sólhesta ehf hafi talist óhófleg íhlutun í ljósi þeirra umfangsmiklu úrbóta sem félagið hefur þegar ráðist í og þeirrar samvinnu sem það hefði sýnt. Brot Sólhesta ehf hafi hvorki verið alvarleg né ítrekuð sem sé forsenda fyrir því að stöðvunarheimildinni sé beitt. Þegar MAST nýtir lagaheimild til að boða stöðvun á atvinnustarfsemi er það ekki gert af neinni léttúð. Til þess að það sé gert verða meint brot að teljast alvarleg og/eða ítrekuð.“
Þá eru rifjuð upp andmæli sem sneru að eftirliti 19. og 24. mars.
„Hið rétta er að brotin voru alvarleg (mikið af alltof grönnum hrossum) og sérstaklega ámælisvert þegar hross voru nýtt sem opinber eftirlitsaðili með dýravelferð hafði bannað notkun á, fyrr sama dag. Allar þær úrbætur sem Sólhestar ehf stóðu fyrir voru gerðar eftir að MAST steig inn í þessa atburðarás. Það virtist ekki vera nein vitneskja fyrir hendi hjá umbjóðendum þínum um ástandið á rekstrinum; bara afsakanir yfir ástandinu.“
Í svarinu segir að frávikin hafi verið mjög alvarleg og er þá vísað til þeirra hrossa sem voru metin horuð eða grindhoruð.
„Það var ítrekað bent á þetta í eftirlitsheimsóknum, en ábendingar bárust um að hross í þessu ásigkomulagi voru notuð undir ferðamenn um leið og eftirlitsfólk væri búið að yfirgefa svæðið. Einnig bárust fleiri ábendingar um mjög alvarleg atvik þar sem örmögnun hrossa var lýst og starfsfólk Sólhesta uggandi um velferð hrossanna. Þannig atvik komust eðli málsins samkvæmt ekki í eftirlitsskýrslur enda atvik sem gerðust ekki þegar eftirlitsfólk var á staðnum.“
Þá segir lögfræðingur MAST að það virðist hafa verið rétt ákvörðun að boða stöðvun starfseminnar þar sem úrbætur voru þá gerðar án tafar. Því hafi verið hægt að falla frá boðaðri vinnustöðvun.
„MAST vonast eftir góðri samvinnu við Sólhesta framvegis þannig að velferð hrossanna sé tryggð. Stofnunin mun þó hafa tíðara eftirlit með starfsemi Sólhesta ehf með tilheyrandi kostnaði eftir svona aðgerðir,“ segir í lok svarsins.
