Stjórnarandstaðan segir Netanyahu hafa skaðað sambandið við Bandaríkin

Sigur Demókrata í bandarísku þingkosningunum hefur aukið pólitískan þrýsting á Benjamin Netanyahu, forsætisráðherra Ísraels, sem glímir þegar við erfiða stöðu eftir þingkosningarnar í heimalandinu.

Samkvæmt Reuters segja leiðtogar ísraelsku stjórnarandstöðunnar að náin pólitísk tengsl Netanyahu við Donald Trump og Repúblikanaflokkinn hafi veikt hefðbundinn stuðning beggja bandarísku stjórnmálaflokkanna við Ísrael.

Demókratar náðu meirihluta í bæði fulltrúadeildinni og öldungadeildinni í kosningunum 3. nóvember.

Úrslitin gætu haft veruleg áhrif á samskipti Bandaríkjanna og Ísraels, ekki síst vegna vaxandi gagnrýni innan Demókrataflokksins á hernaðaraðgerðir Ísraels á Gaza og sameiginlegar hernaðaraðgerðir Bandaríkjanna og Ísraels gegn Íran.

Yair Golan varar við alþjóðlegri einangrun

Yair Golan, leiðtogi Demókrataflokksins í Ísrael, segir að Netanyahu hafi grafið undan stöðu Ísraels meðal bandarískra stjórnmálamanna.

Í yfirlýsingu á miðvikudag varaði Golan við því að áframhaldandi stjórn Netanyahu og þjóðaröryggisráðherrans Itamars Ben-Gvir gæti leitt til alþjóðlegra refsiaðgerða, aukinnar einangrunar og alvarlegra árekstra við Bandaríkin.

Golan sagði að Ísrael þyrfti nýja ríkisstjórn sem gæti endurbyggt alþjóðleg samskipti landsins, tryggt öryggi þess og komið á langtímasamkomulagi um pólitíska og hernaðarlega stöðu ríkisins.

Hann hvatti stjórnarandstöðuflokkana til að hraða stjórnarmyndunarviðræðum og koma Netanyahu frá völdum.

Lapid segir stuðning við Ísrael hafa veikst

Yair Lapid, fyrrverandi forsætisráðherra og einn leiðtoga stjórnarandstöðunnar, hefur einnig gagnrýnt utanríkisstefnu Netanyahu.

Lapid telur að forsætisráðherrann hafi gert samskipti Ísraels við Bandaríkin of háð einum stjórnmálaflokki og einum forseta.

Ísrael hefur um áratugaskeið notið víðtæks stuðnings bæði Demókrata og Repúblikana, en á undanförnum árum hafa orðið verulegar breytingar á afstöðu bandarískra kjósenda.

Gagnrýni á hernaðaraðgerðir Ísraels á Gaza hefur aukist, sérstaklega meðal yngri kjósenda og frjálslyndari fylkinga Demókrataflokksins.

Trump vill hætta árlegri hernaðaraðstoð

Pólitísk óvissa jókst enn frekar eftir að Donald Trump tilkynnti í viðtali við Fox News á þriðjudag að Bandaríkin myndu hætta árlegri hernaðaraðstoð við Ísrael í lok árs 2026.

Aðstoðin nemur um fjórum milljörðum Bandaríkjadala á ári og hefur meðal annars verið notuð til kaupa á bandarískum hergögnum og þróunar eldflaugavarnarkerfa.

Trump sagði að Ísrael þyrfti ekki lengur á slíkri aðstoð að halda og að í stað hennar gætu komið hefðbundin vopnaviðskipti.

Hann hélt því jafnframt fram að ákvörðunin hefði verið rædd við Netanyahu.

Samkvæmt The Guardian komu ummælin ísraelskum embættismönnum á óvart.

Gadi Eisenkot, einn helsti keppinautur Netanyahu um forsætisráðherraembættið, sagði að það væri alvarlegt að ísraelskur almenningur og öryggisstofnanir landsins fengju upplýsingar um svo mikilvæga breytingu í samskiptum ríkjanna í gegnum fjölmiðla.

Ekki liggur enn fyrir hvernig bandarísk stjórnvöld hyggjast framkvæma breytinguna.

Netanyahu missti þingmeirihlutann

Þrýstingurinn á Netanyahu kemur í kjölfar þingkosninga í Ísrael 27. október.

Samkvæmt endanlegum kosningaúrslitum fékk bandalag Netanyahu 53 sæti á 120 manna þingi Ísraels, Knesset.

Stjórnarandstöðuflokkar undir forystu Gadi Eisenkot fengu 48 sæti, en tveir flokkar arabískra kjósenda fengu samtals 19 sæti.

Hvorug fylkingin hefur því tryggt sér þann 61 þingmann sem þarf til að mynda meirihlutastjórn.

Stjórnarandstaðan gæti náð meirihluta með stuðningi arabísku flokkanna, en nokkrir leiðtogar hennar hafa útilokað slíkt samstarf.

Stjórnarandstöðuflokkarnir hefja stjórnarmyndunarviðræður

Leiðtogar fjögurra ísraelskra stjórnarandstöðuflokka funduðu í Herzliya á þriðjudag og samþykktu að hefja formlegar stjórnarmyndunarviðræður.

Gadi Eisenkot, Naftali Bennett, Yair Golan og Avigdor Lieberman tóku þátt í fundinum. Yair Lapid var einnig viðstaddur.

Markmið þeirra er að mynda nýja ríkisstjórn án Netanyahu.

Flokkarnir eru þó ósammála um ýmis grundvallarmál, einkum hvort samstarf við arabíska stjórnmálaflokka komi til greina.

Isaac Herzog, forseti Ísraels, hefur tekið við staðfestum kosningaúrslitum og hafið undirbúning viðræðna við flokkana um myndun nýrrar ríkisstjórnar.

Óvissa um framtíð Netanyahu

Þótt Netanyahu hafi misst þingmeirihluta sinn situr hann áfram sem forsætisráðherra á meðan reynt er að mynda nýja stjórn.

Hann hefur enn möguleika á að halda völdum ef honum tekst að tryggja stuðning annarra þingflokka eða ná samkomulagi um þjóðstjórn.

Á sama tíma telja andstæðingar hans að breytt valdahlutföll í Washington geri stjórnarskipti enn brýnni.

Óvíst er hvort sigur Demókrata muni leiða til verulegrar stefnubreytingar Bandaríkjanna gagnvart Ísrael. Trump situr áfram í forsetaembætti og fer með framkvæmdarvaldið, en þingið hefur mikilvægt hlutverk við fjárlög, eftirlit og samþykkt fjárveitinga.

Næstu vikur gætu því reynst afdrifaríkar bæði fyrir pólitíska framtíð Netanyahu og samskipti Ísraels við mikilvægasta bandamann sinn.