Orkumálaráðherrar Bandaríkjanna og Sádi-Arabíu skrifuðu á miðvikudag undir tvo samninga um kjarnorkumál; um samvinnu ríkjanna um nýtingu Sáda á kjarnorku til orkuframleiðslu og eftirlit með henni.
Samningurinn er til þrjátíu ára og er ætlað að uppfylla „orkuþörf“ olíuveldisins Sádi-Arabíu, samkvæmt tilkynningu bandaríska orkumálaráðherrans, Chris Wright, en í langtíma efnahagsáætlun Sáda er gert ráð fyrir töluverðri raforkuframleiðslu með kjarnorku svo þeir geti aukið olíuútflutning að sama skapi.
Sádar fá mögulega að auðga eigið úran
Fæst ríki sem reka kjarnorkuver auðga sitt eigið úran, meginreglan er sú að þau flytja kjarnorkueldsneytið inn frá stærri kjarnorkuveldum og lúta ströngu eftirliti Alþjóða kjarnorkumálastofnunarinnar.
Í þessum samningi er opnað á mögulega undanþágu frá þessari meginreglu. Kveðið er á um tveggja ára rannsóknartímabil, þar sem kanna skal hvort þörf sé á að koma upp aðstöðu til úranauðgunar í Sádi-Arabíu, sem bandarísk fyrirtæki myndu þá byggja - og hafa eftirlit með, í stað sérfræðinga Alþjóða kjarnorkumálastofnunarinnar.
Wright segir samningana í senn tryggja bandarískum fyrirtækjum milljarðatekjur og gott aðgengi að sádi-arabísku kjarnorkuáætluninni, og uppfylla ströngustu kröfur um kjarnorkuöryggi og takmörkun á útbreiðslu kjarnavopna. Ekki eru allir sammála honum um það.
Þannig segir Rosemary Kelanic, bandarískur sérfræðingur i málefnum Mið-Austurlanda, að það komi talsvert á óvart að Bandaríkin skrifi undir þennan samning, sem gæti leitt til þess að Sádar auðgi sitt eigið úran. Hún segir Bandaríkin aldrei hafa aðstoðað aðra þjóð við að auðga úran í eigin landi og bendir á að um leið og ríki geti framleitt eigið kjarnorkueldsneyti aukist möguleikar þess til að framleiða kjarnavopn.
Sádar óttast að Íranir komi sér upp kjarnavopnum og vilja því sín eigin
Guðmundur Hálfdánarson, prófessor emeritus við Háskóla Íslands, tekur undir með Kelanic og bendir á að Sádi-Arabar hafi sjálfir sagst óttast að Íranir kæmu sér upp kjarnavopnum og að ef svo fari, þá vilji þeir líka kjarnavopn. Og þá sé auðgun úrans nauðsynlegt fyrsta skref. Augljóst sé að því fleiri ríki sem búi yfir kjarnavopnum, þeim mun meiri sé hættan á að einhver beiti slíkum gereyðingartólum.
Rætt var við Guðmund í Speglinum á fimmtudag. Hlusta má á viðtalið í spilaranum hér að neðan.
