Helga Dögg Sverrisdóttir skrifar:

Kanadíski forsætisráðherrann Mark Carney var hylltur með áberandi hætti á Evrópuþinginu og í fjölmiðlum, líkt og hann væri týndur sonur sem hefði snúið aftur til fjölskyldunnar, frelsaður og heill á húfi. Það er fullkomlega eðlilegt, því Kanada og ESB líkjast eineggja tvíburum. Bæði samfélögin eru miðstýrð forræðisríki, sem einkennast af stjórnlausum innflutningi, niðurgreiddum grænum umskiptum, afvopnun og sífellt þyngri byrði skattgreiðenda vegna velferðarkerfisins. 

Þar við bætist fjölmiðlastétt sem, með pólitískum stuðningi, elur almenning upp til að hafa „réttar“ skoðanir á loftslagi, íslam, regnbogahreyfingunni, gyðingum, Trump og kynþáttafordómum. ESB og Kanada eru eins og hönd í hanska. Hvað meira er hægt að biðja um í vináttu?

Mark Carney hélt ræðu fyrir þingmenn Evrópuþingsins þar sem hann lofaði miklum samlegðaráhrifum af nánara samstarfi á sviði viðskipta, orkumála og rannsókna. Þar var greinilega gengið út frá því að bandalag Kanada og ESB yrði öflugur mótleikur gegn Donald Trump Bandaríkjaforseta, sem sagður er rót alls ills.

Ekki Trump

Það er þó ekki Bandaríkjunum að kenna að Kanadamenn glíma við mikla efnahagslega og menningarlega erfiðleika. Þeir hafa að mestu séð um það sjálfir. Það eru ekki Bandaríkin sem neyddu Kanada til þess að taka á móti svo miklum fjölda innflytjenda að allt að 45 prósent íbúanna séu annað hvort innflytjendur eða börn þeirra, með tilheyrandi gríðarlegum niðurgreiðslum og tekjutilfærslum. 

Það var ekki Trump sem skipaði Kanadamönnum að leggja svo mikla áherslu á óáreiðanlegar vindmyllur og sólarrafhlöður í landi sem er fullt af gasi og olíu. Bandaríkjamenn hafa heldur ekkert haft með mjög lága fæðingartíðni Kanada að gera eða eitt hæsta hlutfall aðstoðaðra sjálfsvíga í heiminum.

Kanada er á margan hátt komið í þrot og þarfnast allrar þeirrar aðstoðar sem það getur fengið, ekki síst frá Bandaríkjunum. Íbúar Kanada eru 11,8 prósent af íbúafjölda Bandaríkjanna, en landsframleiðsla á mann er aðeins 60 prósent af þeirri bandarísku. Um 72 prósent af útflutningi Kanada fara til Bandaríkjanna, en aðeins 15 prósent fara hina leiðina. Í ágúst á þessu ári urðu til 160.000 ný störf í Bandaríkjunum. Á sama tíma töpuðust 42.000 störf í Kanada.

Kanada er algjörlega háð Bandaríkjunum til að tryggja fullveldi sitt og landamæri. Langvarandi ríkisstjórn Trudeau forsætisráðherra skildi eftir sig afvopnað Kanada, sem hefur í dag yfir að ráða 30 gömlum herskipum og 89 bandarískum orrustuþotum sem eru orðnar meira en 40 ára gamlar.

Gert stöðuna betri

Fyrir stuttu voru Bandaríkin og Kanada að leggja lokahönd á viðskiptasamning sem hefði komið betur út fyrir Kanada en önnur helstu viðskiptalönd Bandaríkjanna, svo sem Kína og Mexíkó. Núverandi samningur hefur tryggt Kanada árlegan viðskiptaafgang við Bandaríkin upp á 50 milljarða Bandaríkjadala. Nýi samningurinn hefði gert stöðuna enn betri fyrir Kanada, en jafnframt komið í veg fyrir að Kína flytti niðurgreidda bíla og stál í gegnum Kanada inn á Bandaríkjamarkað.

Allt í einu dró Carney Kanada út úr nýja samningnum sem þegar hafði verið samið um, með þeim rökum að Trump hefði aðeins áhuga á að gera Kanada að leppríki Bandaríkjanna. Carney neitaði að birta samninginn sem slitið var, eða útskýra ákvörðun sína. Þagnarskylda var sett á ráðherra hans og fjölmiðlarnir fylgdu hlýðnir í kjölfarið. 

Því má við bæta, á Íslandi kannast menn við þessar aðferðir, með þagnarskylduna og hlýðna fjölmiðla.

Áður hafði forsætisráðherrann hins vegar gert víðtækan samstarfssamning við Kína sem náði meðal annars til ferðalaga, vegabréfsáritana, matvæla, viðskipta og orkumála. Það virðist ekki hafa truflað Carney að Kína sé stærsti aðili heims þegar kemur að gjaldeyrishagræðingu, ríkisstyrkjum og undirboðum á verði, og að landið steli einkaleyfum og verndaðri tækni og þekkingu með öllum tiltækum ráðum.

Hlýlegar móttökur evrópskra leiðtoga og fjölmiðla á Mark Carney sem framtíðarsamstarfsaðila og vopnabróður í baráttunni gegn Trump sýna aðeins að þeir hafa ekki skilið hvað hin dularfulla uppreisn Carneys gegn Bandaríkjamönnum snýst í raun um.

Miðstýrt samfélag

Hin and-ameríska bylgja sem þessa dagana skellur á sósíaldemókratísku Kanada er, að sögn höfundar, fimlega sviðsett af Carney til þess að þrýsta á uppreisnargjörnu fylkin Quebec og Alberta til að halda sig innan kanadíska sambandsins í stað þess að leita sjálfstæðis í væntanlegum þjóðaratkvæðagreiðslum, sem kanadíska stjórnarskráin veitir þeim rétt til.

Fylkin tvö vilja mun meira sjálfstæði en miðstýrt kanadískt samfélag leyfir nú. Frönskumælandi Quebec hefur til dæmis lengi staðið tæpt innan sambandsins, en Alberta vill sjálft ráða innflytjendastefnu sinni, skipun dómara og ýmsu öðru.

Ef væntanlegar þjóðaratkvæðagreiðslur í haust leiða til þess aukna sjálfstæði sem Carney forsætisráðherra vill forðast, hvað sem það kostar, má búast við því að fleiri fylki fylgi í kjölfarið. Það myndi marka endalok hins miðstýrða forræðisríkis sem Trudeau og Carney hafa með mikilli fyrirhöfn byggt upp. Framtíð Kanada myndi þá líkjast Bandaríkjunum mun meira, þar sem fylkin hafa einmitt fullt vald yfir eigin málefnum, svo sem efnahagsmálum, dómstólum, lögreglu, skólakerfi og félagsmálum, en sameiginleg ábyrgð á gjaldmiðli, peningamálastefnu, varnarmálum, Hæstarétti og utanríkismálum sem liggur hjá alríkisstjórninni.

Það verður því að teljast fremur ódýrt og óheiðarlegt bragð að hafna þegar gerðum og ábatasömum viðskiptasamningi vegna þess að maður þurfi að draga Bandaríkin upp sem harðstjóra og kúgara til þess að skapa innri samstöðu sem annars væri ekki til staðar. En það er auðvitað ekki í fyrsta sinn sem konungur eða stjórnandi býr til utanaðkomandi ógn til þess að halda saman villtum sauðum. 

Á Íslandi þekkja allir Rússagrýluna sem var óspart notað til að koma landinu inn í ESB.

Besti vinur ESB

Carney ætti þó að hafa í huga, þegar að rykið sest eftir væntanlegar þjóðaratkvæðagreiðslur í Alberta og Quebec þarf hann að reyna að bæta fyrir þann skaða sem hann hefur valdið bæði Kanada og Bandaríkjunum með því að hlaupast frá samningum sínum.

Þar mun hann mæta Trump, sem hefur minni eins og fíll, og sem mun gleðjast yfir því að sjá niðurbrotinn Carney, besta vin ESB, koma skríðandi og grátandi á hnjánum í Hvíta hússins til þess að þakka auðmjúklega fyrir það sem hann þá kann að fá.

Heimild - Asger Aamund: SOM FOD I HOSE – Asger Aamund