Haraldur V. Noregskonungur er látinn á nítugasta aldursári eftir stutta sjúkdómslegu. Heilsu konungs hafði farið nokkuð hrakandi síðustu misseri og ár og hann var lagður inn á sjúkrahús til sýklameðferðar 17. ágúst.
Hann gerðist nokkuð heilsuveill þegar aldurinn færðist yfir. Hákon ríkisarfi hefur því stundum þurft að sinna konungsskyldum og verður nú konungur.
Haraldur fæddist 21. febrúar 1937 og var þjóðhöfðingi Noregs frá 17. janúar 1991 þegar hann tók við embætti við andlát föður síns, Ólafs V. Hann hefur setið konunga og drottninga lengst í Evrópu eftir að Elísabet II. Bretadrottning lést.
Haraldur var fyrsti ríkisarfinn sem fæddist í Noregi í um það bil 600 ár, á Skaugum í Asker. Móðir Haraldar, Märtha krónprinsessa, flúði með hann og systur hans til Svíþjóðar og loks til Bandaríkjanna þegar Þjóðverjar réðust inn í Noreg.
Faðir Haraldar og Hákon VII., afi hans, bjuggu í Lundúnum þar til heimsstyrjöldinni lauk. Fjölskyldan sneri aftur til Noregs í júní 1945, við mikinn fögnuð landsmanna. Við andlát Hákons VII. varð Haraldur ríkisarfi þegar Ólafur tók við krúnunni.
Haraldur konungur var af svonefndri Lukkuborgarætt sem kennd er við bæinn Glücksburg, eða Lyksborg, í Slésvík-Holstein. Ættin hefur ríkt í Danmörku frá 1863 og með hléum í Grikklandi til 1973. Hún varð konungsætt Noregs 1905.
Haraldur stundaði nám við Háskólann í Osló, norska herskólann og Balliol-háskóla í Oxford á Englandi þar sem hann nam sagnfræði, hagfræði og stjórnmálafræði. Hann var mikill íþróttamaður og keppti fyrir Noregs hönd í siglingum á Ólympíuleikunum 1964, 1968 og 1972. Haraldur varð heimsmeistari í siglingum 1987.
Árið 1968 gekk Haraldur ríkisarfi að eiga jafnöldru sína, Sonju Haraldsen. Ráðahagurinn vakti talsvert uppnám enda Sonja af alþýðuættum. Ólafi konungi, stjórnmálamönnum og mörgum Norðmönnum þótti það hin mesta ósvinna að tilvonandi konungur veldi slíka konu. Þau héldu sambandinu leyndu lengi vel.
Haraldur stóð fast við sinn keip og almenningsálitið snerist fljótt þeim Sonju í vil eftir níu ára bið eftir formlegu hjúskaparleyfi. Konungshjónin hafa verið afskaplega vinsæl og notið mikillar virðingar.
Þeim hjónum varð tveggja barna auðið. Marta Lovísa prinsessa fæddist 1971 og Hákon krónprins 1973. Þar til Stórþingið gerði stjórnarskrárbreytingu 1990 sem tryggði algert jafnrétti til erfða gekk konungstignin aðeins milli karla. Breytingin var þó ekki afturvirk.
Haraldur valdi sér kjörorðið Allt fyrir Noreg, Alt for Norge, þegar hann tók við embætti. Hann lagði alla tíð mikið kapp á að Noregur skyldi nútímavæddur og að konungsfjölskyldan væri tengdari almenningi í landinu en áður var.
Haraldur þótti alúðlegur og hlýr konungur ef marka má fréttir af honum, með ríka kímnigáfu og framsækinn meðal annars á sviði mannréttindamála. Hann vakti heimsathygli með ræðu sem hann hélt fyrir tíu árum þar sem hann talaði hástöfum meðal annars fyrir réttindum hinsegin fólks og innflytjenda.
Hann er sagður hafa litið á það sem sitt hlutverk að hughreysta þjóðina þegar á móti blés, ekki síst eftir hryðjuverkin í Osló og Útey 2011. Haraldur heimsótti allar byggðir Noregs í valdatíð sinni og fór í fjölda heimsókna erlendis.
Hann heimsótti Ísland sem krónprins 1967 og átti stuttan fund með Ólafi Ragnari Grímssyni á leið sinni til Bandaríkjanna 2015. Hann tók einnig á móti íslenskum ráðamönnum, þar á meðal Guðna Th. Jóhannessyni forseta og Elízu Reid konu hans í opinberri heimsókn 2017. Halla Tómasdóttir hefur tvisvar farið í opinbera heimsókn til Noregs.
Þegar Margrét Þórhildur Danadrottning ákvað að segja af sér um áramótin 2024 kvaðst Haraldur alls ekki ætla að fylgja fordæmi frænku sinnar. Hann myndi sitja til æviloka og standa þannig við þann eið sem hann sór fyrir Stórþinginu 1991.
Nokkuð hefur gustað um norsku konungsfjölskylduna undanfarið sem virðist hafa dregið úr fylgi almennings við konungdæmið á mjög skömmum tíma. Sögulega séð hafa átta af hverjum tíu Norðmönnum stutt það en fylgið féll niður í sextíu af hundraði í könnun Norstat fyrir NRK fyrr á þessu ári.
Haraldur konungur sjálfur fékk hins vegar einkunnina 9,2, Sonja drottning 8,6 og Hákon ríkisarfi 7,9. Hins vegar hlaut Mette Marit eiginkona hans einkunnina 3,7, helmingi lægri en hún fékk áður en ljóstrað var upp um tengsl hennar og fundi með bandaríska kynferðisbrotamanninum Jeffrey Epstein.
Sonur Mette Marit, Marius Borg Høiby, hefur einnig valdið almenningi uppnámi vegna lögreglurannsóknar og dómsmála vegna alvarlegra ofbeldismála. Einnig hefur gustað um prinsessuna Mörtu Lovísu vegna hjónabands hennar við Bandaríkjamanninn Durek Verrett, sem kallar sig seiðskratta.
Greinendur segja að Haraldur og Sonja hafi ávallt staðið sem óbugandi klettar í þessum brimskafli hneykslismála og haldið virðingu konungsfjölskyldunnar.
Stjórnmálamenn í Noregi hafa kallað hjónin sameiningartákn í brotthættri veröld, sem hefðu gegnt mikilvægu hlutverki á erfiðum tímum. Nú þegar Haraldur er allur og Hákon tekur við sem Noregskonungur má velta fyrir sér viðbrögðum við því að Mette Marit verði drottning.
Ákveðið ferli fer í gang þegar konungur deyr, til dæmis er almenningi og fjölmiðlum ekki tilkynnt andlátið umsvifalaust.
Áður en það er gert skal öll nánasta fjölskylda látin vita. Forvígismenn ríkisstjórnar, forsætisráðherra og lykilstarfsmenn hirðarinnar eru upplýstir á undan almenningi og þá gildir einu á hvaða tíma sólarhrings konungur andast.
Formlega séð varð Hákon konungur á sama augnabliki og Haraldur andaðist enda þarf að viðhalda stjórnskipulegri samfellu; Noregur má ekki verða án þjóðhöfðingja. Hákon tekur sér konungsnafn, sennilega Hákon VIII., og Ingiríður Alexandra verður ríkisarfi.
Hann tilkynnir ríkisstjórninni andlát föður síns formlega og konungsnafnið á ríkisráðsfundi sem halda þarf umsvifalaust. Samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar þarf nýr konungur að sverja eið fyrir Stórþinginu um að stýra ríkinu í samræmi við stjórnarskrá og lög þess.
Hefðbundin krýning var afnumin í Noregi snemma á 20. öld en nýr konungur og drottning verða blessuð í Niðarósdómkirkju í Þrándheimi nokkrum mánuðum eftir valdatökuna. Hákon hefur einnig það hlutverk að skipuleggja opinbert sorgarferli eftir andlát Haraldar og hann ber einnig ábyrgð á ríkisútför föður síns.
