Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, telur að ríkisstjórnin hafi sagt ósatt um niðurstöðu skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum. Björn Leví Gunnarsson, fyrrum þingmaður Pírata, telur þó að það sé Snorri sjálfur sem halli réttu máli.
Fjallað var um skýrsluna á Alþingi í gær en þar steig Snorri í pontu undir liðnum störf þingsins og fullyrti að stjórnvöld hefðu orðið uppvís að lygum.
„Íslensk stjórnvöld hafa orðið uppvís að því að segja ósatt, aðferð sem gengur einnig undir því nafni að ljúga. Þetta myndi ég aldrei segja af léttúð heldur er þetta raunverulega raunin,“
Stjórnvöld hafi fullyrt að skýrslan haldi því fram að kostnaðurinn við íslensku krónuna sé verulegur og líklega að jafnaði meiri en sá ábati sem fylgir sjálfstæðum gjaldmiðli. Hafi Snorri leitað hátt og lágt í skýrslunni en hvergi fundið slíka fullyrðingu.
„Þótt það sé flókið er auðvitað hægt að framkvæma kostnaðar- og ábatagreiningu af gjaldmiðli en það er ekki gert í þessari skýrslu eins og þó er ranglega gefið í skyn.“
Lygarnar eru allar ykkar megin
Björn Leví veltir fyrir sér hvers vegna Snorri hafi verið að leita að kostnaðar- og ábatagreiningu í skýrslu sem átti ekki að innihalda slíkt.
„Nú, fann hann bara ekki það sem hann var að leita að? Kannski var hann að leita að einhverju sem vissulega var ekki í þessari blessuðu skýrslu sem átti ekkert endilega að vera í skýrslunni.“
Það sem höfundar skýrslunnar áttu að gera: „Hópnum var falið að meta kosti og galla sjálfstæðs gjaldmiðils í samanburði við aðild að stærra gjaldmiðlasvæði, svo sem evrusvæðinu.“
Það átti semsagt að meta kosti og galla – en Snorri leitaði að kostnaðar- og ábatagreiningu, en fann hana auðvitað ekki. Af því að það átti ekkert að vera svoleiðis greining.
Þetta er það sem er kallað í almennu máli, strámaður. Það er búin til rök (kostnaðar- og ábatagreining) sem átti ekkert að vera í skýrslunni – og skýrslan er gagnrýnd fyrir að hafa ekki kostnaðar- og ábatagreiningu. Það er jafn gagnlegt að segja að skýrslan hefði átt að vera með umfjöllun um epli en að skýrslan sé … (setjið inn viðeigandi gagnrýni) … af því að engin umfjöllun um epli var í skýrslunni.“
Vissulega hafi stjórnvöld staðhæft ýmislegt um skýrsluna. Stjórnvöld hafi tekið fram að krónan væri frekar til þess fallin að ýja áhrif af efnahagssveiflum en að draga úr þeim og að kostnaðurinn virðist vera töluvert meiri en ábatinn. Niðurstaðan sé að kostnaðurinn við krónuna sé verulegur og að höfundar skýrslunnar telji að gengi krónunnar sé ekki til þess fallið að stuðla að efnahagslegum stöðugleika nema þegar um stóráföll er að ræða. Gengissveiflur hafi oft frekar magnað en dregið úr áhrifum efnahagsskella. Upptaka evru gæti haft í för með sér lægri vexti, minni viðskiptakostnað, aukinn stöðugleika og betri aðgang að fjármálamörkuðum.
Björn renndi skýrslunni í gegnum gervigreind sem og las stóra hluta hennar sjálfur. Bæði hann og gervigreindin eru sammála um að fullyrðingar stjórnvalda fái þar stoð.
„Gerið betur en gervigreind kæra stjórnarandstaða. Lygarnar eru allar ykkar megin í þessu miðað við þetta.“
Blaðamaður ákvað að senda skýrsluna líka til gervigreindarinnar ásamt samantekt um helstu niðurstöður sem var birt á vef Stjórnarráðsins þann 29. maí. Var gervigreindin, ChatGPT í þessu tilviki, beðin um að meta hvort að samantekt ríkisstjórnarinnar væri rétt eða hvort skýrslan væri þar rang- eða oftúlkuð. Gervigreindin taldi samantektina að mestu rétta en hún væri vissulega skrifuð með nokkuð afdráttarlausum hætti á meðan skýrslan væri frekar varfærin í orðalagi sínu. Það eina sem gervigreindin setti út á var fullyrðing um að gengi krónunnar væri ekki til þess fallið að stuðla að efnahagslegum stöðugleika. Þar væru íslensk stjórnvöld töluvert afdráttarlausari en skýrslan sjálf sem segi að krónan geti stundum dregið úr efnahagslegum áföllum, einkum þegar um stór áföll er að ræða, en þessi ábati sé þó minni en oft sé haldið fram og kostnaður geti í venjulegu árferði vegið þyngra. Aðspurð sagði gervigreindin að erfitt væri að saka stjórnvöld um að segja ósátt. Mögulega mætti gagnrýna stjórnvöld fyrir að draga of afdráttarlausar ályktanir af skýrslunni sjálfri en varfærið orðalag hennar gefi tilefni til, meginefni samantektarinnar á vef Stjórnarráðsins eigi sér þó skýra stoð í skýrslunni sjálfri.
Áhugasömum lesendum sem vilja leika þetta eftir er bent á skýrsluna sjálfa, sem er hægt að sækja sem pdf-skjal og senda til gervigreindarinnar, annars vegar og svo tilkynningu Stjórnarráðsins.
