Ólafur Ágúst Hraundal skrifar:
Það hefur um nokkurt skeið sótt á mig sú spurning hvort réttindabarátta Afstöðu sé smám saman að dofna undir núverandi forystu. Ekki vegna þess að félagið geri ekkert, heldur vegna þess að mér finnst sú sjálfstæða, opinbera og beinskeytta barátta fyrir grundvallarbreytingum á íslensku fangelsiskerfi ekki lengur jafn sýnileg og áður.
Afstaða var stofnuð til að vera rödd fanga, veita stjórnvöldum aðhald og berjast gegn óréttlæti. En hefur félagið fjarlægst þann tilgang eftir því sem starfsemin hefur stækkað og reksturinn orðið fyrirferðarmeiri?
Þegar þjónustan tekur við af baráttunni
Það verður ekki tekið af Afstöðu að félagið hefur unnið margt gott í þágu fanga og fjölskyldna þeirra. En það er grundvallarmunur á þjónustustarfsemi og réttindabaráttu.
Þjónustustarfsemi hjálpar einstaklingum að fóta sig innan kerfisins. Réttindabarátta á hins vegar að breyta kerfinu sjálfu.
Afstaða hefur leitað eftir auknum opinberum fjárframlögum og tryggari rekstrargrundvelli. Það er í sjálfu sér ekkert athugavert við það. En þá vaknar spurning sem forysta félagsins verður að geta svarað:
Hefur sjálfstæð réttindabarátta smám saman vikið fyrir þjónustustarfsemi, rekstri og samstarfi við stjórnvöld?
Ég er ekki að halda því fram að opinbert fjármagn hafi keypt þögn félagsins. En það er eðlilegt að spyrja hvort aukin áhersla á rekstur hafi breytt forgangsröðun þess.
Því opinbert fjármagn á að styrkja rödd réttindasamtaka, ekki deyfa hana.
Guðmundur Ingi – hvar er baráttuandinn?
Guðmundur Ingi Þóroddsson hefur lengi verið áberandi í réttindabaráttu fanga og lagt sitt af mörkum.
En réttindabarátta er ekki minnisvarði sem menn reisa sér og hvíla síðan í skugga hans.
Hvar er baráttan fyrir mannsæmandi launum fanga, auknu aðgengi að menntun, nútímalegri upplýsingatækni og raunverulegri endurhæfingu?
Hvar er þrýstingurinn á endurskoðun reglna um dagsleyfi, fjölskylduleyfi og samfélagsaðlögun?
Afstaða hefur vissulega fjallað um ýmis þessara mála. En það er munur á því að ræða vandamál og að knýja fram varanlegar breytingar.
Það væri fróðlegt að fá skýra samantekt frá stjórn félagsins um hvaða kerfisbreytingar hafa náðst fram, hvaða mál hafa strandað og hver næstu skref eiga að vera.
Ekki aðeins upptalningu á fundum, umsögnum og samstarfsverkefnum, heldur raunverulegan árangur og skýra framtíðarsýn.
Þegar baráttan verður of kurteisleg
Það er auðvelt að verða samdauna kerfi sem maður hefur starfað innan í mörg ár. Fundir verða að venju, samstarf að sjálfsögðum hlut og ágreiningur færist hugsanlega inn fyrir lokaðar dyr.
Hættan er sú að með tímanum verði mikilvægara að viðhalda góðum samskiptum en að halda uppi óþægilegri gagnrýni.
Réttindafélag á ekki aðeins að fá sæti við fundarborðið. Það þarf líka að þora að berja í borðið þegar ástæða er til.
Það er ekki hlutverk Afstöðu að vera stjórnvöldum þóknanleg. Hlutverk hennar er að standa vörð um réttindi fanganna.
Ég þekki íslenskt fangelsiskerfi af eigin raun og veit hversu hægt breytingar geta gengið. Þess vegna tel ég að þörfin fyrir öfluga og sjálfstæða Afstöðu sé jafn mikil nú og áður.
En þá verður félagið líka að sýna að baráttan sé enn í fyrirrúmi.
Er kominn tími til að vekja Afstöðu?
Ég vil því beina þessum spurningum til Guðmundar Inga Þóroddssonar og stjórnar Afstöðu:
Hvernig ætlið þið að tryggja að þjónustustarfsemin verði ekki á kostnað réttindabaráttunnar?
Hvernig ætlið þið að sýna fram á sjálfstæði félagsins gagnvart stjórnvöldum?
Og hvar er sú heildstæða framtíðarsýn sem íslenskt fangelsiskerfi hefur svo lengi kallað á?
Afstaða varð ekki til vegna þess að kerfið vantaði fleiri fundi, fleiri samstarfssamninga eða enn eina rekstrareininguna. Hún varð til vegna þess að fangar vildu breytingar.
Guðmundur Ingi og stjórn Afstöðu: Er ekki kominn tími til að vakna af Þyrnirósarsvefninum og rifja upp hvers vegna félagið var stofnað?
Því réttindabarátta sem missir bitið hættir smám saman að vera barátta.
Og þegar þeir sem eiga að tala fyrir þá raddlausu þagna, verður þögnin sjálf að afstöðu.
Höfundur er áhugamaður um samfélagsmál og lífskúnstner