Faðir tilkynnti barnavernd um andlegt ofbeldi gegn syni sínum en barnavernd neitaði að hefja könnun vegna þess að forsjármál var í gangi. Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála lét þá afgreiðslu standa. Umboðsmaður Alþingis komst að þeirri niðurstöðu að ákvörðun eftirlitsstofnunarinnar hefði ekki verið byggð á fullnægjandi rannsókn málsins.
Barnaverndarþjónustan hafði ákveðið að hefja ekki könnun og vísaði í bókun sinni aðeins til þess að forsjármál væri rekið fyrir dómstólum. Umboðsmaður taldi þá skýringu eina ekki nægja til að eftirlitsstofnunin gæti slegið því föstu að ekkert ámælisvert hefði verið við meðferð málsins.
Álitið er dagsett 10. september 2026 og varðar atvik frá október 2025. Umboðsmaður greindi frá niðurstöðunni á vef sínum 15. október 2026.
Forsjármálið eina bókaða ástæðan
Faðirinn tilkynnti barnaverndarþjónustunni um andlegt ofbeldi móður gegn syni þeirra 7. október 2025. Samkvæmt gögnum málsins fólst hið ætlaða ofbeldi í því að drengurinn hefði verið látinn „skrifa bréf til yfirvalda um sín málefni“.
Drengurinn átti lögheimili hjá föður sínum en foreldrarnir voru með sameiginlega forsjá. Á þessum tíma var mál um forsjá hans rekið fyrir dómstólum. Niðurstaða þess kemur ekki fram í álitinu.
Barnaverndarþjónustan ákvað á fundi 13. október að hefja ekki könnun á meintu andlegu ofbeldi. Eina ástæðan sem bókuð var fyrir þeirri ákvörðun var að forsjármálið væri fyrir dómstólum. Föðurnum var tilkynnt niðurstaðan skriflega 16. október.
Hann kvartaði sama dag til eftirlitsstofnunarinnar. Hann taldi það ekki góða stjórnsýslu að kanna ekki tilkynningu um tilkynnt ofbeldi vegna þess að forsjármál væri í gangi.
Taldi málið falla utan eftirlits
Eftirlitsstofnunin svaraði föðurnum 21. október 2025 og taldi erindið ekki uppfylla skilyrði til meðferðar. Stofnunin vísaði til þess að ákvörðun um könnun byggðist á faglegu mati starfsmanna barnaverndar og væri ekki kæranleg. Atvikin féllu ekki undir eftirlitshlutverk hennar og málinu væri því lokað.
Faðirinn leitaði þá til umboðsmanns Alþingis 24. október.
Í svari til umboðsmanns 5. febrúar 2026 greindi eftirlitsstofnunin frá breyttu verklagi. Stofnunin teldi sér nú bæði rétt og skylt að kanna afstöðu barnaverndar í slíkum málum. Ákvarðanir væru ekki undanþegnar eftirliti þótt ekki væri hægt að kæra þær til æðra stjórnvalds.
Eftirlitsstofnunin taldi þó skýringuna í þessu tiltekna máli réttlætanlega og málefnalega og meðferð barnaverndar augljóslega ekki hafa falið í sér ámælisverða háttsemi. Faðirinn var ekki upplýstur um breytta afstöðu stofnunarinnar.
Bókunin sýndi ekki tilskilið mat
Umboðsmaður benti á að bókun barnaverndarþjónustunnar bæri ekki með sér að tilkynningin hefði verið metin með þeim hætti sem barnaverndarlög gera ráð fyrir. Þar hefði átt að líta til efnis hennar og alvarleika, frá hverjum hún kom og fyrri tilkynninga.
Í bókuninni væri hins vegar aðeins vísað til forsjármálsins. Umboðsmaður gat ekki fallist á að það sjónarmið, eitt og sér og án frekara samhengis, gæti talist málefnalegt.
Eftirlitsstofnunin hefði því þurft frekari upplýsingar frá barnaverndarþjónustunni áður en stofnunin gæti fullyrt að meðferðin hefði augljóslega ekki verið ámælisverð. Formleg niðurstaða álitsins beinist að þessari afgreiðslu eftirlitsstofnunarinnar. Umboðsmaður tók hvorki afstöðu til þess hvort ofbeldi hefði átt sér stað né hvort hefja hefði átt könnun.
Tilkynningin sjálf lá ekki fyrir
Sérstaka athygli umboðsmanns vakti að eftirlitsstofnunin hafði ekki tilkynningu föðurins undir höndum við afgreiðslu málsins. Stofnunin hafði aðeins almenna samantekt úr bókun barnaverndarþjónustunnar.
Umboðsmaður taldi það ekki samræmast óskráðri rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, en fjallaði ekki nánar um atriðið í ljósi niðurstöðu sinnar.
Eftirlit stofnunarinnar skiptir máli í þessu samhengi vegna þess að ákvörðun barnaverndar um að hefja ekki könnun verður ekki kærð til æðra stjórnvalds. Samkvæmt barnaverndarlögum á þjónustan að taka afstöðu til þess innan sjö daga frá tilkynningu hvort hefja eigi könnun.
Lítil frávik frá lögum geta verið ámælisverð
Umboðsmaður gerði einnig athugasemdir við skilning eftirlitsstofnunarinnar á ámælisverðri háttsemi. Stofnunin hafði talið að ákveðið alvarleikastig þyrfti að vera fyrir hendi og lítils háttar frávik frá lögum teldust ekki endilega ámælisverð.
Umboðsmaður benti á að slík krafa um alvarleika kæmi hvorki fram í lögum né lögskýringargögnum. Færi aðili sem sætti eftirliti ekki að lögum yrði það talið ámælisvert, jafnvel þótt frávikið væri lítið. Umfang fráviks gæti þó haft þýðingu fyrir hversu ítarlega þyrfti að fjalla um kvörtun.
Umboðsmaður beindi þeim tilmælum til eftirlitsstofnunarinnar að taka erindi föðurins til nýrrar meðferðar, óskaði hann þess, og hafa sjónarmið álitsins að leiðarljósi við meðferð sambærilegra mála framvegis.
