Þórey Kristín Þórisdóttir sálfræðingur í Danmörku skrifar um einmanaleika sem fer vaxandi víða um heim. Hún segir að einmanaleiki sé hljóðlát kreppa sem vex í skugganum.
Einmanaleiki meðal ungs fólks virðist fara vaxandi víða um Evrópu og á Vesturlöndum. Sérstaklega hefur aukningin verið áberandi meðal ungra karla, þrátt fyrir að samfélagið hafi aldrei verið jafn tengt og nú. Við höfum snjallsíma, samfélagsmiðla, tölvuleiki á netinu og möguleika til samskipta allan sólarhringinn. Samt upplifa margir ungir menn sig einangraðri en áður.
Á Íslandi ætti staðan jafnvel að vera betri en víða annars staðar. Landið er ekki aðeins þekkt fyrir náttúrufegurð og auðvelt aðgengi að útivist heldur einnig góð lífsgæði, hátt menntastig og tiltölulega góð efnahagsleg skilyrði. Ungt fólk hefur aðgang að menntun, íþróttum, félagsstarfi og tækni sem fyrri kynslóðir gátu aðeins ímyndað sér. Einmitt þess vegna vekur það athygli þegar vísbendingar benda til þess að sífellt fleiri ungir menn upplifi einmanaleika og félagslega einangrun. Ef slíkur vandi birtist jafnvel í samfélagi sem býr yfir miklum félagsauði, bendir það til að um sé að ræða breiðari samfélagsbreytingu en eingöngu efnahagslegt eða félagslegt vandamál.
Samkvæmt nýrri skýrslu OECD hefur einmanaleiki aukist mest meðal ungs fólks á síðustu árum. Sérstaklega vekur athygli að karlar á aldrinum 16–24 ára sýndu eina mestu aukningu allra aldurs- og kynjahópa á tímabilinu 2018 til 2022. Þó mælast ungar konur enn oft örlítið líklegri til að upplifa einmanaleika, en þróunin verið hraðari meðal ungra karla, sem hefur vakið áhyggjur sérfræðinga.
Rannsóknir sýna jafnframt að ungt fólk hittir vini sína sjaldnar í eigin persónu en áður. Í sumum Evrópulöndum lækkaði hlutfall ungs fólks sem hittir vini daglega úr 44% niður í 36% á árunum 2015 til 2022. Á sama tíma segja um 8% Evrópubúa að þeir eigi enga nána vini. Þrátt fyrir meiri stafræna tengingu virðist raunverulegum félagslegum tengslum í sumum tilvikum hafa hnignað.
Margir sérfræðingar benda á að samfélagsmiðlar geti skapað blekkingu um tengsl. Ungur maður getur átt hundruð fylgjenda á Instagram og verið í samskiptum við fjölda fólks á Snapchat eða Discord en samt upplifað að hann hafi engan sem hann getur leitað til þegar honum líður illa. Samskiptin verða oft styttri, yfirborðskenndri og byggð á skjá fremur en nánd. Einmanaleiki snýst enda ekki eingöngu um fjölda fólks í kringum okkur heldur um gæði tengslanna. Margir eiga vini en upplifa sig samt eina ef þeir telja sig ekki geta rætt áhyggjur sínar, óöryggi eða vanlíðan við aðra.
Önnur ástæða gæti verið breyting á samfélaginu sjálfu. Minni tími fer í félagsstarf, klúbba og óformlega samveru. Fólk býr lengur heima, vinnur meira eða eyðir meiri tíma eitt fyrir framan skjá. Húsnæðismarkaðurinn er erfiður þá sérstaklega á Íslandi, samkeppni á vinnumarkaði eykst og kröfur um árangur virðast stöðugt aukast. Margir ungir menn standa því frammi fyrir óvissu um framtíðina á sama tíma og hefðbundnir vettvangur félagslegra tengsla virðast veikjast.
Samhliða þessu virðist samfélagið oft eiga auðveldara með að ræða vanlíðan ungra kvenna en karla. Þrátt fyrir miklar framfarir alast margir drengir enn upp við hugmyndir um að þeir eigi að vera sterkir, sjálfstæðir og halda erfiðum tilfinningum fyrir sig. Fyrir suma verður einmanaleikinn því hljóðlátur og ósýnilegur öðrum. Með tímanum getur slíkt aukið hættuna á þunglyndi, kvíða og félagslegri einangrun.
Þó virðist ákveðin breyting vera að eiga sér stað hjá yngri kynslóðum. Þegar ég byrjaði að starfa sem sálfræðingur gátu liðið mánuðir án þess að ég fengi unga karlmenn í viðtöl. Í dag finn ég skýran mun. Fleiri ungir menn leita sér hjálpar og það sem vekur sérstaklega athygli er að margir þeirra óska sjálfir eftir því að hitta sálfræðing. Þegar foreldrar hafa samband vegna sona sinna spyr ég alltaf hvort drengurinn hafi sjálfur viljað koma í viðtal og sýnt frumkvæði að því. Oftar en ekki er svarið já.
Þar virðist ný kynslóð vera að brjóta upp gamlar hugmyndir um karlmennsku og andlega líðan. Strákar fæddir eftir aldamót virðast opnari fyrir því að ræða tilfinningar sínar og leita sér stuðnings þegar þeir þurfa á honum að halda. Það má líta á það sem jákvætt merki um að viðhorfs breytingu.
Mikil breyting hefur einnig orðið á því hvernig hjálpar er leitað. Margir ungir karlmenn kjósa frekar fjarviðtöl eða myndsamtöl en hefðbundna komu á stofu. Það gæti skipt máli að kynslóð sem hefur alist upp fyrir framan skjá upplifi slíkt form minna ógnvekjandi. Fyrir suma verður fyrsta skrefið því auðveldara þegar það fer fram í gegnum tölvu frekar en augliti til auglitis.
Kannski er stærsta mótsögn samtímans sú að kynslóðin sem hefur mest aðgengi að samskiptum upplifir sig oft hvað mest eina. Spurningin er því ekki hvort ungt fólk sé tengt heldur hvort það sé raunverulega tengt hvert öðru?
En mögulega felst vonin einmitt í þeirri kynslóð sem nú er að stíga fram. Ungir menn sem eru tilbúnir að tala, tilbúnir að biðja um hjálp og tilbúnir að brjóta upp tabú. Ef við tökum einmanaleika þeirra alvarlega og sköpum fleiri tækifæri til raunverulegra tengsla gæti þessi hljóðláta kreppa orðið tækifæri til breytinga frekar en vandamál sem vex áfram í skugganum.
