Rúmlega þriðjungur íbúa á íslenskum hjúkrunarheimilum fékk sterk geðlyf í fyrra, í mörgum tilvikum án greiningar á geðsjúkdómum, eins og fram kom í Kveik á dögunum. Alma Möller heilbrigðisráðherra vill bæta eftirfylgni með lyfjameðferð eldra fólks og reyna önnur úrræði áður en geðrofslyfjum er beitt.
Á Austurlandi hefur verið unnið að því að draga úr notkun geðlyfja á hjúkrunarheimilum. Sigurveig Gísladóttir, fagstjóri hjúkrunar á hjúkrunarsviði Heilbrigðisstofnunar Austurlands, hefur yfirumsjón með sex heimilum stofnunarinnar. Hún rannsakaði geðlyfjanotkun þar í meistaranámi í hjúkrunarfræðum.
„Niðurstaðan var sú að þetta væri eitthvað sem við þyrftum að skoða, þessi geðlyfjanotkun, að draga frekar úr þeim og nálgast hlutina á annan hátt.“
Í kjölfarið kynnti hún niðurstöðurnar fyrir læknum og öðru samstarfsfólki og leitað var leiða til að draga úr notkuninni.
Samvera og virkni geta bætt líðan
Sigurveig segir persónumiðaða nálgun hafa skipt sköpum. Samvera, spil, tónlist eða göngutúr geti hjálpað einstaklingi með heilabilun að finna ró og líða betur. Á öllum heimilunum séu virkniþjálfar og úrræði til að örva skynjun.
Til að fylgjast með árangrinum er stuðst við svokallað InterRAI-mat, sem metur meðal annars heilsufar og hjúkrunarþarfir íbúa. Niðurstöðurnar eru yfirfarnar þrisvar á ári.
„Þar kemur til dæmis í ljós hvernig þessi notkun er á geðlyfjum og róandi og svefnlyfjum og við nýtum þessar niðurstöður þrisvar á ári til að skoða hvað við þurfum að taka á og ef einstaklingur er á níu eða fleiri lyfjum þá eru lyfin yfirfarin.“
Í sumum tilvikum sé þó nauðsynlegt að nota geðlyf. Þá sé byrjað á lágum skömmtum, farið hægt í að hækka þá og lyfjagjöfin endurskoðuð með nokkurra vikna millibili.
Lítil heimili auðvelda tengslamyndun
Á hjúkrunarheimilum HSA búa á bilinu tíu til 35 íbúar. Sigurveig telur smæðina auðvelda starfsfólki að kynnast íbúum og fjölskyldum þeirra.
„Staðirnir eru eins og stór sveitaheimili og það verða góð tengsl við fjölskylduna, sem hjálpar líka til að sinna einstaklingnum.“
Þrátt fyrir árangurinn er hlutfall faglærðs starfsfólks undir viðmiðum embættis landlæknis. Hjúkrunarfræðingar eru tólf prósent mannafla á heimilum HSA en æskilegt hlutfall er 27 prósent. Faglærðir eru alls 40 prósent en lágmarksviðmiðið er 57 prósent. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga óttast að fæst hjúkrunarheimili uppfylli viðmiðin.
Sigurveig segir að til að veita persónumiðaða þjónustu verði að fjölga faglærðu starfsfólki og fá fleiri fagstéttir að þjónustunni, svo sem tómstundaráðgjafa og ráðgjafa í heilabilunarsjúkdómum.
„Við erum með fullt af góðu starfsfólki, faglærðu og ófaglærðu, en við þurfum að hækka hlutfall faglærðra. Og við þurfum líka að fá viðurkennda mönnun á þeim nótum.“
