„Stærstu sjávarútvegsfyrirtæki landsins hafa fjárfest gríðarlega í minni sjávarútvegsfyrirtækjum og alls óskyldum atvinnurekstri á síðast liðnum árum. Félögin sjálf, eigendur þeirra, eignarhaldsfélög þeirra og sérstök fjárfestingafélög. Samþjöppunin er orðin gríðarleg.“
Þetta segir Dagur B. Eggertsson, þingmaður og fyrrverandi borgarstjóri, í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag. Þar bendir hann á að Ísland hafi lengi verið land fákeppni og að fjárfestingar sjávarútvegsins beinist ekki aðeins að sjávarútvegi og samþjöppun þar.
„Þær beinast að óskyldum rekstri og rekstri í samkeppni við hann. Og síðast en ekki síst í fjölmiðlum og áhrifum af öllum tagi. Samþjöppun á völdum og áhrifum í samfélaginu getur leitt til þess að þau endi í höndum örfárra einstaklinga, fjölskyldna og fyrirtækja þeirra.“
Lækkuðu veiðigjöld verulega
Dagur segir að grunnurinn í þessu sé tvíþættur. Bendir hann á að fyrsta verkefni ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og Sjálfstæðisflokksins árið 2013 hafi verið að lækka veiðigjöld verulega.
„Fyrir vikið hefur ofurhagnaður af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar að litlu leyti ratað aftur til þjóðarinnar eins og hann hefði átt að gera. Þess í stað hefur hann orðið eftir hjá útgerðinni og eigendum þeirra. Þetta hefur skapað mikið ójafnvægi í fjárfestingum og samkeppni æ síðan.“
Dagur segir að hitt atriðið hafi svo fengið minni athygli.
„Nær öll stærstu útflutningsfyrirtæki landsins, þar á meðal stóru sjávarútvegsfyrirtækin, gera rekstur sinn upp í evrum eða dollar. Til að fá leyfi til þess þurfa fyrirtæki að vera með tekjur og skuldir í erlendri mynt. Samkeppnisstaðan í íslensku atvinnulífi hefur með öðrum orðum verið sú að hin fjársterku sjávarútvegsfyrirtæki hafa til viðbótar við kvótagróðann getað fjármagnað fjárfestingar og uppkaup með hagstæðum evrulánum á miklu lægri vöxtum en keppinautar þeirra. Þennan leik er löngu tímabært að jafna.“
Umræðan mun taka mið af þessu
Dagur segir að hluti umræðunnar í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður við ESB muni taka mið af þessu.
„Það verður barist hart fyrir því að halda þessari stöðu óbreyttri, með því að berjast fyrir því að loka dyrunum að ESB, loka dyrunum að evru og lægri vöxtum fyrir allan almenning, lítil og meðalstór fyrirtæki. Stóru fyrirtækin eru í annarri stöðu og ætla sér áfram njóta góðs af evrunni.“
Að lokum segir Dagur að lægri vextir séu eitt lykilmálið sem mun fylgja ESB og upptöku evru. Stóra málið sé að þetta verða lægri vextir fyrir alla, ekki bara suma. Annars haldi samþjöppunin áfram.
„Íslenska þjóðin stendur á krossgötum. Við þurfum að fá arðinn af auðlindum og tryggja þjóðareign á þeim í stjórnarskrá. Við þurfum að jafna leikinn í atvinnulífinu með jöfnu aðgengi að lánum og lægri vöxtum. Og við þurfum að létta á byrðum heimilanna með heilbrigðari lánakjörum. Við þurfum meiri samkeppni. Við þurfum minni fákeppni og við þurfum að passa að áhrif, eignir og völd safnist ekki enn frekar á örfárra hendur.“
