Fólki af erlendum uppruna sem fær greiðslur vegna örorku eða endurhæfingar hefur fjölgað um 229 prósent frá 2015, samkvæmt nýbirtum gögnum á Alþingi.
Gögnin birtust 3. nóvember 2026 í svari félags- og húsnæðismálaráðherra við fyrirspurn Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, þingmanns Sjálfstæðisflokksins. Fyrirspurnin var lögð fram 17. september.
Sjötti hver greiðsluþegi af erlendum uppruna
Samkvæmt fylgiskjali III voru greiðsluþegar af erlendum uppruna 1.459 árið 2015 en 4.807 árið 2026. Hlutur þeirra af heildinni fór úr 7,1 prósenti í 16,5 prósent. Fólki með íslenskt upprunaríkisfang fjölgaði úr 19.026 í 24.409, eða um 28 prósent. Alls fjölgaði greiðsluþegum úr 20.485 í 29.216 á tímabilinu.
Greiðsluþegar eru 13,3 prósent fólks með íslenskt upprunaríkisfang árið 2026. Samsvarandi hlutföll erlendu hópanna eru 4,7 prósent fyrir Evrópu, 9,0 prósent fyrir Asíu, 10,2 prósent fyrir Afríku og 7,9 prósent fyrir Ameríku. Í Evrópuhópnum breyttist hlutfallið lítið frá 2015, úr 4,4 í 4,7 prósent, þótt greiðsluþegum fjölgaði úr 926 í 3.171.
Uppruni merkir fyrsta skráða ríkisfang. Talið er fólk sem fékk örorkulífeyri, endurhæfingarlífeyri eða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur einhvern tímann á árinu. Hlutföll miðast við íbúa sama uppruna og aldurs 1. janúar og tölur 2026 ná aðeins yfir það sem af er ári.
Há hlutföll í fámennum hópum
Í aldurshópnum 50-59 ára er hlutfallið 54,9 prósent hjá fólki frá Kósovó, 53,4 prósent hjá fólki frá Marokkó, 46,8 prósent hjá Sýrlendingum og 44,7 prósent hjá Írökum. Greiðsluþegarnir eru 28, 39, 36 og 21 í þessari röð, svo um fámenna hópa er að ræða. Hjá fólki með íslenskt upprunaríkisfang á sama aldri er hlutfallið 15,6 prósent.
Meðal 40-49 ára fólks frá Kósovó er hlutfallið 45,1 prósent, eða 32 greiðsluþegar. Hjá fólki með íslenskt upprunaríkisfang á sama aldri er það 14,4 prósent. Hlutfallið í Kósovóhópnum hefur verið yfir 40 prósent öll árin frá 2015. Hjá 40-49 ára fólki frá Palestínu er hlutfallið 35,2 prósent, eða 32 greiðsluþegar. Pólski upprunahópurinn er fjölmennastur erlendu hópanna en hlutföllin þar eru lág, meðal annars um 1-2 prósent í yngri aldurshópum.
Lengri greiðslutími og fleiri úrræði
Þeim sem fá endurhæfingarlífeyri eða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur fjölgaði úr 2.805 árið 2015 í 9.697 árið 2026. Örorkulífeyrisþegum fjölgaði úr 18.309 í 19.706. Útgjöld ríkissjóðs vegna örorku og endurhæfingar fóru úr 41,5 milljörðum króna 2015 í 114,7 milljarða 2025.
Ráðuneytið skýrir ekki sérstaklega há hlutföll einstakra upprunahópa. Það segir almenna fjölgun endurhæfingarþega eiga sér fleiri en eina skýringu. Frá um 2016 hafi verið lögð aukin áhersla á fullreynda endurhæfingu fyrir örorkumat. Fjölgun íbúa á vinnualdri og fleiri úrræði, meðal annars geðheilsuteymi heilsugæslunnar, hafi einnig áhrif. Enginn vöxtur hafi verið í heimsfaraldrinum, en mögulega sé uppsöfnuð þörf eftir hann hluti skýringarinnar.
Greiðslutímabilið var lengt í þrjú ár 2020, fimm ár 2023 og sjö ár 2025. Útkomuspá fyrir 2026 gerir ráð fyrir um 10.400 viðtakendum sjúkra- og endurhæfingargreiðslna og um 4,9 milljörðum króna verri stöðu en fjárlög miðuðu við.
