Hanna Birna Kristjánsdóttir og Svandís Svavarsdóttir kynntust fyrst í borgarstjórn fyrir 20 árum, Segjast þær hafa átt gott samstarf, þrátt fyrir að vera ekkert endilega mikið sammála. Þær störfuðu báðar lengi í pólitík í forystu fyrir sitt hvorn flokkinn og gengdu embættum ráðherra. Hanna Birna starfaði sem borgarstjóri, innviðaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, og Svandís sem borgarfulltrúi, umhverfisráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra heilbrigðisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, matvælaráðherra og innviðaráðherra og formaður Vinstri grænna.
Í viðtali við Eyrúnu Magnúsdóttur á Gímaldinu ræða þær stöllur um konur í pólitík, um um samstarfið í borgarstjórn, núverandi verkefni og komandi þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst.
„Svo er lífið líka fullt af áskorunum, heilsufari og alls konar hlutum sem þarf að huga að og spyr ekki um stað né stund og bara kemur í fangið á manni og maður þarf að finna út úr því og setja þá allt annað til hliðar,“ segir Svandís, sem segist jafnframt hafa setið við skriftir.
„Við vorum nú samferða í að fá krabbamein hérna fyrir tveimur árum síðan, þannig að við gátum svona deilt þeirri reynslu aðeins, þannig að lífið einhvern veginn svona tekur upp á ýmsu. Nú á maður ekki að segja þetta, en heilt yfir er ég bara hrikalega hrifin af að vera hætt og komin inn í eitthvað annað“ segir Hanna Birna. Síðan hún hætti í pólitík fyrir sex árum hefur hún unnið fyrir Sameinuðu þjóðirnar sem sérstakur ráðgjafi hjá UN Women, auk þess að stofna Heimsþing kvenleiðtoga sem hún segir alltaf hafa verið sinn draum.
„Mér fannst bara Svandís ógeðslega töff. Mér fannst hún bara klár, mér fannst hún hugrökk.” Og Svandís var, að hennar mati, „þannig stjórnmálamaður að hún var aldrei með falið agenda.” Svandís bendir á að „þess vegna skipti eiginlega engu máli hvor okkar, ég eða Hanna Birna, vorum formaður skipulagsráðs, vegna þess að við vorum algjörlega með sama planið,” segja þær um sín fyrstu kynni.
Sameinuðust um breiðar línur í kjölfar hrunsins
Þegar efnahagshrunið skall á haustið 2008 var Hanna Birna borgarstjóri, Svandís borgarfulltrúi í minnihluta og staða borgarinnar alvarleg. Meirihluti og minnihluti sameinuðust um breiðar línur: ekki hækka skatta, ekki koma við grunnþjónustu og vernda starfsfólk borgarinnar. Þau leituðu jafnframt til allra starfsmanna borgarinnar og íbúanna. „Traust á borgarstjórn rauk upp. Það var ekkert einum borgarstjóra að þakka. Það er ákveðnu samstarfi, það er ákveðnu vinnulagi að þakka,” segir Hanna Birna.
„Við ákváðum bara að við ætluðum að gera þetta saman og það ríkti fullt traust á milli okkar. Við fórum bara inn í svona ákveðinn ramma sem við unnum eftir og svo bara töluðum við hvert við annað þegar eitthvað kom upp. Þetta var auðvitað biluð vinna, við sátum saman nótt eftir nótt eftir nótt. Það hefði verið miklu auðveldara fyrir Svandísi að segja bara, heyrðu, ég er farin heim, ég er ekki borgarstjóri.“ Og Hanna Birna segir samstarfið hafa skilað sér. „Ég fullyrði að borgin hefði lent í brjálæðislegum erfiðleikum ef við hefðum ekki gert þetta.“
Aðspurðar um hvort þær sæju sama gerast í dag eru þær ekki vissar, umhverfið sé mjög breytt, ekki síst sé umræðan orðin óvægnari.
Konur í pólitík fá harðari gagnrýni
Báðar hafa þær áhyggjur af stöðu kvenna í stjórnmálum og benda á að um sé að ræða mælanleg fyrirbæri, ekki bara tilfinningu. „Þetta er ekki bara einhver tilfinning kvenna sem eru við völd, heldur eru bara raunverulegar tölur sem sýna það að konur endast eitt kjörtímabil á meðan karlar þrjú, sem sýna það að konur fá miklu harðari krítík, hvort sem það er á netinu eða annars staðar. Þeim er ógnað meira heldur en körlum. Það er einhver harðari veruleiki,” segir Hanna Birna.
„Klausturmálið var mjög svona afhjúpandi veruleiki um það að konur eru ekki öruggar í sínu umhverfi. Þó að þær séu í æðstu embættum. Þær eru ekki öruggar frá kvenfyrirlitningu og kvenhatri á köflum og jafnvel meðal sinna kollega,” bendir Svandís á.
Evrópumálin og þjóðaratkvæðagreiðslan
Þær eru sammála um að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins og kalla eftir málefnalegri umræðu í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu, án upphrópana og uppnefna.
„Mér finnst mikilvægt að stjórnvöld umgangist svona skref af virðingu fyrir báðum hliðum, að það sé hægt að segja að það sé eðlileg og rökrétt niðurstaða hjá fólki að segja nei í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu, rétt eins og það getur verið rökrétt niðurstaða að segja já. … Ég myndi vilja að það væru meiri hlustunarskilyrði fyrir djúpa umræðu núna,“ segir Svandís. „Hvað þýðir jáið og hvað þýðir neiið? Hvert er hlutverk Viðreisnar til dæmis ef það verður nei? Hvað gerir þá flokkur sem er fyrst og fremst búinn til utan um það að sækja um ef að þjóðin segir við viljum það ekki? Hvað þýðir það þá fyrir hlutverk eða erindi þess flokks?
„Ég veit ekkert hvernig þetta fer, ég er ekki í pólitík og ég ætla ekkert frekar en Svandís að blanda mér inn í já eða nei, en ég tel okkur ekki eiga að vera í sambandinu og mér finnst mjög mörg önnur brýn verkefni á Íslandi. Þetta veldur einhverri sundrungu sem er pínu svekkjandi, eins og við séum að búa til ágreining sem við þurfum ekkert á að halda núna,“ segir Hanna Birna.
Veganesti fyrir nýja borgarstjórn
Ný borgarstjórn er tekin við taumunum í ráðhúsi Reykjavíkur og þær eru sammála um að þar sem annars staðar á hinu pólitíska sviði sé brýnt að leiða saman ólík sjónarmið og leggja áherslu á samvinnu.
„Pólitíkin er til þess að leiða saman ólík sjónarmið, ólíka hagsmuni, ólíkar hugsjónir, og taka síðan lýðræðislegar ákvarðanir á grundvelli þess sem kjósendur vilja,“ segir Svandís, sem segir mikla nýliðun í borgarstjórn líka áskorun fyrir stjórnkerfið í borginni.
„Ég myndi reyna það ef ég væri þau að nota allt sumarið til að byggja upp traust á milli allra. Ég myndi bara vinna í því eins og verkefni. Að ná saman um breiðar línur. Lýðræðið er ekkert hugsað bara þannig að fólk sé alltaf að slást. Það er búið til til að fólk einmitt setjist niður og ræði málin. Ég myndi reyna að leggja áherslu á það. Ég held að fyrir ríkisstjórnina, sem hefur auðvitað að mörgu leyti siglt dálítið lygnan sjó, forsætisráðherra hefur verið vinsæl, henni er treyst, fólk er ánægt með hana og hún er algjörlega að fylgja, virðist vera sínu prógrammi. Nú er komin pínu meiri ókyrrð og það er bara spurning hvernig þau leysa það og vinna með það og hvernig þau vinna með minnihlutanum í því,“ segir Hanna Birna.
Lesa má og hlusta á viðtalið við stöllur á vef Gímaldsins hér og hlusta á á öllum helstu hlaðvarpsveitum.
