Viðskiptaráð leggur til að Sorpa verði lögð niður í núverandi mynd og hlutverk hennar endurskilgreint. Þetta kemur fram í úttekt Viðskiptaráðs á sorpþjónustu á landsvísu.
Annað sem Viðskiptaráð leggur til er að rekstur endurvinnslustöðva og grenndargáma verði boðinn út og að Góði hirðirinn og gas- og jarðgerðarstöðin Gaja verði seld.
Viðskiptaráð leggur einnig til almennar breytingar á sorpþjónustu sveitarfélaga. Þá helst að Reykjavíkurborg bjóði út sorpþjónustu sína þar sem sveitarfélagið skeri sig úr meðal stærstu sveitarfélaga landsins og sinni sorphirðu sjálft án útboðs.
Sorpa með 100% markaðshlutdeild
Viðskiptaráð segir að sum sveitarfélög hafi virkjað samkeppni í sorpþjónustu á meðan önnur haldi enn áfram opinberum rekstri sorphirðu. Viðskiptaráð telur að afleiðingin af opinberum rekstri sorphirðu sé minni samkeppni, aukinn kostnaður og lakari þjónusta.
Gagnrýnt er að engin samkeppni sé í sorpmóttöku á höfuðborgarsvæðinu þar sem Sorpa sjái alfarið um móttöku heimilisúrgangs. Dæmi séu um í Reykjanesbæ og á Akureyri að sköpuð hafi verið samkeppni um sorpmóttöku.
Viðskiptaráð bendir á að í nýlegri ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) hafi verið bent á að stór hluti starfsemi Sorpu væri í samkeppni við aðra og að kallað hafi verið eftir því að hún verði færð í sérstakt félag. Þá telur eftirlitsstofnunin einnig að láta ætti af stuðningi í formi niðurfellingar tekjuskatts. Íslensk stjórnvöld hafa þegar svarað þeirri ábendingu og munu færa hagnaðardrifna starfsemi Sorpu í sérstök hlutafélög sem ekki verða undanskilin tekjuskatti.
Verð á sorpþjónustu hækkar mikið
Tekið er fram að sorpþjónusta hefur hækkað mest samanborið við húshitun, fráveitu, viðhald og viðgerðir og vatn. Hún hefur hækkað um 104% að raunvirði frá því árið 2008 samkvæmt úttekt Viðskiptaráðs. Af ýmsum kostnaðarliðum sem tengjast rekstri húsnæðis hefur sorpþjónusta hækkað mest.
Hækkanir hafi verið miklar frá því lög um meðhöndlun úrgangs tóku gildi árið 2021, eða um nærri 50% að raunvirði.
Alls er gert ráð fyrir að meðalkostnaður vegna sorpþjónustu heimila sé 75 þúsund krónur í stærstu sveitarfélögum landsins. Gjöldin eru hæst í Reykjavíkurborg og nema 85 þús. kr. á ári, en lægst í Reykjanesbæ, eða 62 þús. kr. Kostnaðurinn byggir á að heimili hafi tvær tvískiptar tunnur, fyrir blandaðan úrgang og matarleifar annars vegar og pappír og pappa hins vegar, auk fasts gjalds vegna grenndargáma.
Mest óánægja með sorphirðu í Reykjavík
Talsverður munur er á upplifun íbúa á höfuðborgarsvæðinu á því hversu vel gangi að tæma sorptunnur á réttum tíma. Könnunin var framkvæmd af Maskínu fyrir Viðskiptaráð og voru þátttakendur spurðir: Hversu vel hefur gengið að fá tæmingu á ruslatunnum heimilisins á réttum tíma?
Mest ber á neikvæðri upplifun í Reykjavík þar sem 41% sögðu að það hefði gengið illa. 37% sögðu það hafa gengið vel en 22% bæði og.
Mest var ánægja í Kópavogi þar sem 78% sögðu það hafa gengið vel en 8% sögðu það hafa gengið illa. 15% sögðu það hafa gengið bæði og.
Árétting: Fréttastofa vill benda á að þau gögn sem stuðst er við í þessari könnun sem birtist í úttektinni eru frá því árið 2023. Benda má á að Kópavogsbær, þar sem mest ánægja mældist, hefur síðan skipt um þjónustuaðila í sorphirðu þegar Kubbur ehf. tók við af Íslenska gámafélaginu.
