Það kom flatt upp á fulltrúa íslenskra hafnaryfirvalda og útgerða skemmtiferðaskipa þegar tilkynnt var síðla árs 2024 að leggja ætti 2.500 króna innviðagjald á hvern skipafarþega á meðan skipið væri í höfn hér við land. Eftir mótmæli og langt samtal var gjaldið lækkað í 1.600 krónur, en skaðinn var skeður. Bókanir hrundu, með tilheyrandi tekjutapi fyrir hafnirnar og ferðaþjónustuna.
Bindur vonir við að jafnvægi verði komið á bókanir 2028 eða 2029
„Og við fundum það bara mjög skýrt á bókunarstöðunni og erum að súpa svolítið seyðið af því núna næstu tvö árin, þar sem að við sjáum að það eru færri bókanir,“ segir Dagmar Ýr Stefánsdóttir, sveitarstjóri og hafnarstjóri Múlaþings. „En svo bindum við miklar vonir við að það muni skila sér til baka frá og með kannski 2028 eða 2029. Þá teljum við að skipin muni koma aftur til baka eftir að það komst festa í þetta mál og gjaldið var lækkað til að koma til móts við þennan iðnað og alla vega gefið út að það væri verið að festa gjaldið í sessi í þeirri tölu sem það endaði í.“
Betra hljóð í útgerðum skemmtiferðaskipa en á síðasta ári
Ríflega 30 fulltrúar ferðaþjónustunnar og hafnarstjórna víða af landinu eru nýkomin heim úr ferð til Miami í Bandaríkjunum þar sem þau tóku þátt í kaupstefnunni SeaTrade Global. Þar hittu þau meðal annars fulltrúa skipafélaga sem sigla til Íslands. Á þessari sömu kaupstefnu í fyrra fengu þau kaldar kveðjur vegna innviðagjaldsins sem tók gildi þá í byrjun árs. Dagmar segir viðmótið annað núna.
„Já, þetta var alveg svart og hvítt. Við fundum það í fyrra þegar við fórum að það var mjög mikið verið að koma til okkar og bara eiginlega skamma okkur og kvarta undan því að svona bara höguðu siðuð lönd sér ekki í viðskiptum. Það væri ekki verið að setja á gjöld með svona skömmum fyrirvara sem ekki væri hægt að bregðast við hjá fyrirtækjunum og koma út í verðlag. Af því að þau eru að bóka sig svo langt fram í tímann að þau eru búin að selja ferðir tvö ár fram í tímann og þá er rosa erfitt að ætla síðan að fara að innheimta einhvern skatt eftir á. Þannig að þau kvörtuðu mikið undan þessu í fyrra og við lögðumst bara á árarnar með þeim í þessu máli og fengum þau skilaboð að skipin ætli að koma aftur, það er að segja þessi stærri skip.
Skipin hurfu frá Alaska í nokkur ár eftir skattlagningu þar
Ef rýnt er í tölur hjá Cruise Iceland, sem er samnefnari fyrir íslensku hafnirnar, sést greinilega þessi samdráttur í skipakomu til landsins. 2024 komu 1.209 skemmtiferðaskip hingað. 2025 fækkaði þeim í 1.163 og í ár hafa 1.053 skip bókað komu sína. Fækkunin hefur því verið um 100 skip á ári eftir að innviðaskatturinn var lagður á. Verst verður höggið samt á næsta ári þegar um 850 skip eru bókuð.
„Þetta sýnir bara það sem skipafélögin voru að segja við okkur, það var bara alveg rétt. Þau voru ekkert að blöffa neitt, „segir Dagmar.“ Það er fullt af mörkuðum fyrir þessi skip og þetta er ekki eins og hótel, þetta skip siglir bara eitthvað annað. Þau fara bara og búa til leiðakerfi einhvers staðar annars staðar. Við græddum mikið á því hérna á Íslandi þegar það lokaðist svolítið í Eystrasaltinu af því að skipin hættu að þora að sigla mikið þar út af stríðsátökum milli Rússlands og Úkraínu. En núna þurfum við nefnilega að passa að við missum ekki okkar hlutdeild af því að þetta er svo viðkvæmur iðnaður, hann getur svo auðveldlega ákveðið að fara eitthvert annað. Við þekkjum líka dæmi frá Alaska, þar sem að stjórnvöld þar fóru í að skattleggja svona heldur hraustlega þennan iðnað. Og hann hvarf alveg frá Alaska í nokkur ár. Það tók held ég bara þó nokkur ár, 10-20 ár að ná þessu aftur til baka þar.
Vilja geta lagst að bryggju í fleiri íslenskum höfnum
Allra stærstu skemmtiferðaskipin velja þær hafnir á Íslandi þar sem þau geta lagst að bryggju og farþegarnir gengið í land. Í dag eru þrjár hafnir með nógu langa viðlegukanta til þess; Reykjavík, Ísafjörður og Akureyri. Dagmar segir það hafa komið skýrt fram á ráðstefnunni í Bandaríkjunum að þessi skipafélög bíði eftir því að geta tekið fjórðu höfnina inn í sínar áætlanir.
„Ég talaði til dæmis við fulltrúa frá Disney sem gerir út skip sem eru að koma í Reykjavík, Ísafjörð og Akureyri og þau tala um að þau vanti fjórða áfangastaðinn á Íslandi. En geta ekki bókað hann af því að þau eru sem sagt með þessa stefnu að þau stoppa ekki nema þau geti lagst alveg upp að bryggju.“
Þungt högg ef fara þarf úr 40% í 60% kostnaðarhlutdeild við nýjan viðlegukant
Hún segir að Seyðisfjörður bíði eftir að verða þessi fjórða höfn. Vonir standi til að hefja lengingu á viðlegukanti þar á næsta ári sem yrði þá tekinn í notkun 2030 og þegar sé vitað um skip sem bíði eftir að geta bókað komu sína þá. Þetta þurfi hins vegar allt saman samþykkt Alþingis á nýrri samgönguáætlun.
„Og þar höfum við lagt gífurlega áherslu á það að það verði ekki farið í það að breyta kostnaðarskiptingu sem hefur verið milli ríkis og sveitarfélaga á hafnarframkvæmdum. Það stendur sem sagt til, samkvæmt þessari samgönguáætlun, að sveitarfélög fari að borga 60% sem kæmi sér bara mjög erfiðlega fyrir ekki stærri hafnarsjóð heldur en við erum með hér í Múlaþingi. Það væri bara mjög þungt högg fyrir okkur að þurfa að breyta öllum okkar áætlunum og fara úr 40% í 60% í kostnaðarhlutdeild í þessum risastóru framkvæmdum.
