Allt frá því Alþingi ákvað að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um samningaviðræður við ESB hefur verið skýrt í mínum huga að ég myndi greiða því atkvæði mitt. Sú afstaða byggir á þeirri sannfæringu minni að  íslensk þjóð hafi allt að vinna við  samstarf við aðrar Evrópuþjóðir sem aðhyllast sömu grundvallargildi og sama þjóðskipulag og við. Þjóðir sem líkt og við vilja byggja samfélög sín á virðingu fyrir mannréttindum, lýðræði og jöfnuði. 

Þessar þjóðir hafa, með örfáum undantekningum, kosið að hafa með sér náið samstarf innan vébanda Evrópusambandsins til að tryggja sem best velsæld, frið og öryggi þess fólks sem byggir álfuna. Óhætt er að fullyrða að þetta hafi tekist allt frá því stofnað var til þessa ríkjasambands með Rómarsáttmálanum  árið 1957 og ESB hefur sýnt ótrúlega hæfileika til að takast á við efnahagslegar og pólitískar kreppur og aðlaga sig sífellt nýjum veruleika. 

Í ESB er það ekki afl hins sterka sem gildir heldur varðstaðan og samstaðan um hin sameiginlegu gildi. Þannig þurfa auðugustu og öflugustu ríkin að gefa nokkuð eftir af sínu til að tryggja stöðu þeirra ríkja sem hafa minna vöðvaafl. Þannig virkar samstaðan og þetta er raunar í anda þeirra hugmynda sem ríktu í því alþjóðsamstarfi sem stofnað var til eftir seinna stríð. Þannig samstaða er alltaf til hagsbóta fyrir smærri ríki sem hafa takmarkaða valdastöðu eins og Ísland. Þessar hugmyndir eru hins vegar á undanhaldi eins og sést á framgangi Rússlands, Bandaríkjanna og Ísraels á alþjóðavettvangi og nú er það afl hins sterka sem gildir. 

Nú ryður sú hugmyndi sér til rúms að ekkert ríki geti talist fullvalda sem ekki geti varið landamæri sín á eigin spýtur. Fyrir vikið er heimurinn orðinn mun viðsjárverðari og sífellt erfiðara að finna skjól fyrir pólitískum sviptivindum. Því miður virðist hafa grafið um sig sá misskilningur hjá ýmsum hér á landi að það gildi eitthvað annað um Ísland en önnur smáríki og að við séum nógu lítil, skrítin og skemmtileg til að ferðast frítt í alþjóðasamfélaginu. Þessi kenning hefur í besta falli skemmtanagildi en í versta falli getur hún orðið þjóðinni mjög dýrkeypt.

Ísland þarf að eiga öfluga bandamenn og fólkið í landinu þarf að geta gengið að því vísu að þeir sýni samstöðu og komi til aðstoðar ef við lendum í alvarlegum hremmingum. Í nýlegu tilviki Grænlands sýndu ríki ESB að þau eru þannig bandamenn. Þau hafa kannski ekki þann hernaðarmátt sem Bandaríkin hafa en þau hafa mátt samstöðunnar og siðferðisstyrk hinna sameiginlegu gilda.

Ég sé og heyri að ýmsir á vinstri væng stjórnmálanna finna ESB ýmislegt til foráttu og nefna m.a. skrifræði, skort á pólitískri framsækni, undanlátssemi gagnvart Ísrael, uppgang öfgaafla í Þýskalandi og Frakklandi og sitthvað fleira. Allt má þetta til sanns vegar færa en gleymum því ekki að yfirleitt gerist þetta innan vébanda þjóðríkjanna sem mynda ESB þar sem bæði framsækin og íhaldssöm öfl finna sér farveg, mynda bandalög og móta stefnu ríkjanna. Þannig er það líka hér á landi og mun verða svo áfram hvort sem við ákveðum að deila kjörum með öðrum Evrópuþjóðum eða sigla eigin sjó.

Ég hef reynt að fylgjast með umræðunni í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar en líka reynt að passa mig á að dragast ekki um of inn í hana og festast í alls kyns útfærsluatriðum sem eiga að bíða þess að um þau sé samið. Við megum ekki missa sjónar á aðalatriðinu sem er mikilvægi þess að velja sér líkt þenkjandi samstarfsaðila í viðsjárverðum heimi. Það á nefnilega við í alþjóðasamstarfinu eins og öðru pólitísku samstarfi – segðu mér hverjir vinir þínir eru og ég skal segja þér hver þú ert.

Höfundur er fyrrverandi utanríkisráðherra og framkvæmdastjóri Lýðræðis- og mannréttindastofnunar ÖSE