Segja má að allsherjarinnrás Rússa í Úkraínu vorið 2022 hafi á vissan hátt sparkað aftur í gang umræðunni um stækkunarmál Evrópusambandsins. Eftir stóru stækkunina á fyrsta áratug þessarar aldar, þegar tólf ríki í austurhluta Evrópu komu inn í klúbbinn, var byrjað að tala um „stækkunarþreytu“ innan Evrópusambandsins; síðast fjölgaði í hópi aðildarríkja árið 2013, þegar Króatía bættist við, og síðan þá hefur auðvitað fækkað um eitt ríki, þegar Bretar gengu út í upphafi árs 2020, fjórum árum eftir Brexit atkvæðagreiðsluna.
En síðan 2022 hefur kveðið við annan tón innan Evrópusambandsins. Nú er talað um nauðsyn þess að Evrópusambandið stækki og eflist í viðsjárverðum heimi þar sem stórar valdablokkir takast á.
Níu ríki er núna með formlega stöðu umsóknarríkis - þar á meðal Úkraína og Moldóva, sem skiluðu inn sínum umsóknum aðeins nokkrum dögum eftir að Rússar hófu sína allsherjarinnrás í febrúar 2022.
Fyrstu kaflarnir í aðildarviðræðunum við þessi tvö ríki voru opnaðir í sumar, en ríkin tvö sem eru komin hvað lengst eru Albanía og Svartfjallaland; þau stefna bæði að aðild á næstu tveimur til þremur árum.
„En vandamálið er að almenningur í sumum ríkjum Evrópusambandsins er gagnrýninn á stækkun,“ segir Stefan Lehne, greinandi hjá Carnegie Europe hugveitunni. „Þegar á heildina er litið, þá er rúmur meirihluti íbúa jákvæður, en í sumum ríkjum, þar á meðal í Þýskalandi og Frakklandi, eru margir á móti.“
Niðurstaðan sem Lehne er að vísa í kemur fram í Eurobarometer könnun sem gerð var í fyrrasumar og birt síðasta haust. Hún sýnir vissulega að 56% íbúa allra aðildarríkja Evrópusambandins eru jákvæðir í garð stækkunar og aðildar þeirra ríkja sem nú eru umsóknarríki.
En þegar einstök ríki innan ESB eru skoðuð, kemur í ljós að afstaðan er talsvert breytileg; í Þýskalandi er tæpur helmingur nokkuð eða mjög jákvæður í garð þess að taka inn ný aðildarríki, en í Frakklandi er þetta hlutfall 43 prósent.
Svíar eru hins vegar á öðru máli; þar eru áttatíu prósent aðspurða nokkuð eða mjög jákvæð, og í Danmörku er þetta hlutfall 70 prósent.
Í könnun Eurobarometer var einnig spurt um kosti og galla þess að fjölga í hópi aðildarríkja. Hvað kostina varðar, þá nefnir rúmur þriðjungur að fleiri ríki myndu þýða stærri markað fyrir evrópsk fyrirtæki, og sama hlutfall aðspurðra telur að stærra Evrópusamband myndi þýða meiri áhrif á alþjóðavettvangi.
Varðandi gallanna við stækkun, þá nefna 40 prósent aukinn fjölda innflytjenda, 39 prósent nefna hættuna á skipulögðum glæpum og hryðjuverkum, þrjátíu og sjö prósent minnast á aukinn kostnað skattgreiðenda í núverandi aðildarríkjum og næstum því sama hlutfall talar um að flækjustigið í ákvarðanatöku innan ESB myndi aukast.
Sá vinkill er vissulega það sem margir hafa verið að tala um undanfarin ár, og var eitt af því sem Marta Kos, stækkunarstjóri Evrópusambandsins minntist á í ræðu sem hún flutti í Zagreb í Króatíu í síðustu viku.
Kos boðaði þar tillögur að breytingum á skipulagi og stofnunum Evrópusambandsins vegna væntanlegrar fjölgunar í hópi aðildarríkja, og talaði þar um ganginn sem verið hefur í aðildarviðræðum undanfarin misseri. Sá gangur er vissulega til staðar - fyrstu kaflanir í viðræðum Úkraínu og Moldóvu voru opnaðir í sumar, og nú er verið að teikna upp aðildarsáttmála við Svartfjallaland.
Lehne bendir hins vegar á að afstaða almennings og þar með stjórnvalda í núverandi aðildarríkjum gæti flækt þessa mynd þegar kemur að því að staðfesta inngöngu nýrra ríkja.
„Þetta er vandamál fyrir Mörtu Kos og Evrópusambandið, því það er ekkert endilega gefið að aðildarsáttmálar yrðu staðfestir í öllum aðildarríkjunum; ég tel að það gæti allt eins farið á hinn veginn,“ segir Lehne.
