Í tilefni af 10 ára afmæli Viðreisnar 24. maí rifjaði ég upp kveikjuna að því að ákvæði var sett í stjórnarsáttmála Kristrúnar Frostadóttur 21. desember 2024 um að efnt skyldi til þjóðaratkvæðagreiðslu hér fyrir árslok 2027 um framhald aðildarviðræðna við ESB.

Í grein í Morgunblaðinu 23. maí sagði ég að án þess að þekkja sögu Viðreisnar og jaðarsjónarmið hennar í ESB-málum væri öllum óskiljanlegt hvers vegna við stæðum nú í deilum vegna ESB-þjóðaratkvæðagreiðslunnar.

Í dag, 27. maí, birtast viðtöl við Kristrúnu Frostadóttur í The New York Times og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur í breska blaðinu The Guardian. Þær reyna báðar að setja ákvörðun ríkisstjórnarinnar í eitthvert alþjóðlegt samhengi og nota ummæli Donalds Trump um Grænland sem meginástæðuna fyrir því að þær standi nú allt í einu í þeim sporum að þurfa að tryggja öryggi og framtíð Íslands með aðild að ESB.

Allir sem þekkja eitthvað til íslenskra stjórnmála vita að þetta er lygi. Trump er alls ekki ástæðan fyrir því að þetta var sett í stjórnarsáttmálann heldur krafa Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur.

Það er furðulegt að í viðtalinu við The Guardian sakar Þorgerður Katrín hópa innan lands og utan um hræðsluáróður og segir Ísland verða fyrir barðinu á rangfærslum og orðræðu sem væri tekin „úr handbók Nigel Farage og Reform“. Um hvað er ráðherrann að tala?

Þá segir utanríkisráðherra hættu á að þjóðaratkvæðagreiðslan verði „skotmark Rússa“ og „aðila sem leitast við að hafa neikvæð áhrif á opinbera umræðu okkar“. Erlend afskipti og dreifing rangfærslna gætu haft áhrif á niðurstöðuna.

Eini erlendi aðilinn sem boðað hefur og boðið stjórnvöldum aðstoð er stækkunardeild ESB og þingnefnd ESB-þingsins með stuðningi þingmanna þar. Utanríkisráðherra hefur hvergi amast við slíkum afskiptum enda á systurflokkur ráðherrans á ESB-þinginu hlut að máli.

Blaðamaður The Guardian segir: „ Ákvörðunin [um þjóðaratkvæðagreiðsluna] var að hluta til knúin áfram af hótunum frá Bandaríkjunum, sem lengi hafa verið náinn bandamaður Íslands, um að yfirtaka með valdi nánasta nágranna sinn, Grænland.“

Skjámynd af vefsíðu The New York Times.

Blaðamaður The New York Times sem hitti Kristrúnu Frostadóttur segir: „Með öðrum orðum hafa Íslendingar unað glaðir við sitt sem hluti af Evrópu, án þess að vera hluti af ESB sjálfu. En svo hótaði Trump forseti Grænlandi, nánasta nágranna Íslands, og sumir Íslendingar fóru að velta því fyrir sér hvort kominn væri tími til að ganga í stærra bandalag. „Grænlandsdeilan snerti svo sannarlega viðkvæman streng,“ sagði Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra við mig í febrúar á skrifstofu sinni í Reykjavík.“

Þegar Kristrún og Þorgerður Katrín setja ákvæði sem þær settu í stjórnarsáttmála til heimabrúks svo að þær yrðu ráðherrar í þetta stóra samhengi í samtölum við erlenda blaðamenn grípa þær til upplýsingafalsana (e. disinformation).

Ummælin eru til þess fallin að skapa tortryggni hjá ráðamönnum í Washington. Þau vekja undrun allra sem til þekkja því að það er síður en svo á dagskrá hjá Bandaríkjastjórn að minnka hernaðarlega viðveru sína á N-Atlantshafi og norðurslóðum eins og kom skýrt fram á fundi NATO í Helsingborg í Svíþjóð 22. maí 2026.

Í málflutningi ráðherranna er alið á hræðslu í garð Bandaríkjanna og farið rangt með ástæðuna að baki þjóðaratkvæðagreiðslunni.

Á þeim óvissutímum sem nú ríkja á alþjóðavettvangi er eins misráðið, svo að ekki sé sagt heimskulegt, og verða má að stofna til átaka hér um grunnþætti utanríkisstefnunnar og fara síðan með rangt mál út á við um ástæðu átakanna.