Fyrrverandi forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, fór heldur betur hörðum orðum um umræðuna um Evrópusambandið í hlaðvarpinu Chess After Dark. Ólafur sagði umræðuna oft einkennast af froðu, gylliboðum og hugmyndafræðilegum möntrum frekar en staðreyndum og raundæmum.
Ólafur fór í ítarlega yfirferð um það sem hann kallaði tíu raundæmi um Evrópusambandið, evruna, efnahagsmál og stöðu Íslands gagnvart Evrópu. Þar gagnrýndi hann sérstaklega Samfylkingin og Viðreisn og sagði umræðuna hjá flokkunum oft sett fram eins og þeir væru einfaldlega að „skoða möguleikana“, þegar raunveruleikinn sé allt annar.
„Ekkert nágrannaland Íslands er í ESB“
Ólafur byrjaði á því að benda á að ekkert nágrannaland Íslands hefði talið hagsmunum sínum best borgið með því að ganga í Evrópusambandið.
„Þessi hugmyndafræðilega mantra um að evra þýði hagvöxt, lægri vexti og betri lífskjör, þetta er allt saman froða“
„Ekki eitt. Ekki Grænland, ekki Færeyjar, ekki Noregur, ekki Bretland,“ sagði hann og bætti við að í okkar heimshluta hefði ekkert ríki talið það sér fyrir bestu að vera innan sambandsins.
Hann sagði jafnframt athyglisvert að ekkert Norðurlandanna nema Finland hefði tekið upp evruna og minnti á að Svíþjóð hefði hafnað upptöku hennar í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Bendir á Pólland og Tékkland
Ólafur nefndi einnig Pólland og Tékkland sem dæmi um ríki innan Evrópusambandsins sem hefðu ákveðið að halda eigin gjaldmiðlum. Að hans mati sýni það að ríki geti náð sterkum hagvexti án þess að taka upp evruna.
„Þessi hugmyndafræðilega mantra um að evra þýði hagvöxt, lægri vexti og betri lífskjör, þetta er allt saman froða,“ sagði hann og bætti við að þessir þættir byggist á öðrum þáttum sem hægt er að ná með eða án evrunnar.
Ber saman Ísland og Grikkland eftir hrun
Svo rifjaði hann upp bankahrunið og bar saman viðbrögð Íslands og Grikklands eftir fjármálakreppuna.
Ólafur sagði að Ísland hefði náð sér hraðar á strik en mörg ríki innan Evrópusambandsins og nefndi sérstaklega Grikkland sem dæmi um ríki sem hefði misst mikið sjálfstæði í kjölfar hrunsins, þar sem Grikkir vildu halda þjóðaratkvæðagreislu um hvort greiða ætti skuldir en að Evrópusambandið hafi hinsvegar bannað Grikkjum það, meðan Íslendingar gátu haldið slíka atkvæðagreiðslu.
„Það var ekkert land í Evrópu sem reis jafn hratt upp aftur hvað varðaði hagvöxt og lífskjör og Ísland eftir hrunið,“ sagði hann.
Ólafur sagði tilganginn með upptalningunni vera að færa umræðuna frá „gylliboðum og hugmyndafræðilegum frösum“ yfir í raunveruleg dæmi og staðreyndir.
„Viðreisn var stofnaður á þeim grundvelli að það ætti að ganga í Evrópusambandið“
Segir ESB hafa breyst eftir Brexit
Ólafur sagði einnig að það Evrópusamband sem íslensk stjórnvöld hefðu sótt um aðild að á sínum tíma væri ekki lengur til, og nefndi útgöngu Breta sem lykildæmi fyrir því. Að hans mati hafi Bretar verið mikilvægt mótvægi gegn miðstýringu og skrifræði innan sambandsins vegna sinnar sterku lýðræðishefðar sem stangaðist á við skrifræðismenningar í öðrum löndum.
„Hvaða Evrópusamband erum við núna að sækja um aðild að?“ spurði hann og sagði að í dag væri sambandið fyrst og fremst kerfi þar sem Þýskaland og Frakkland réðu öllu sem þeir kæmu sér saman um.
Segir flokkana löngu búna að ákveða sig
Ólafur sagði að stefna Samfylkingarinnar hefði verið skýr í þrjátíu ár.
„Það er þrjátíu ár síðan Samfylkingin ákvað að stefna að inngöngu í Evrópusambandið. Þá voru engir fyrirvarar á þeirri stefnu,“ sagði hann.
Hann bætti við að Viðreisn hefði í raun verið stofnuð sérstaklega með það markmið að koma Íslandi inn í Evrópusambandið.
„Viðreisn var stofnaður á þeim grundvelli að það ætti að ganga í Evrópusambandið. Það var meginástæðan fyrir því að flokkurinn klofnaði frá Sjálfstæðisflokknum og stofnaði nýjan stjórnmálaflokk.“
Ólafur sagði því ekki rétt að reyna að halda því fram að þessir flokkar væru einfaldlega að kanna stöðuna eða skoða hvort aðild kæmi til greina.
„Annar flokkurinn ákvað fyrir þrjátíu árum að ganga í Evrópusambandið og hinn var beinlínis stofnaður til þess. Þeir voru ekki að fara að skoða einhver skilyrði eða sjá hvað væri í boði. Þeir ætluðu að ganga í sambandið,“ sagði hann.
„Umræðan verður að byggjast á staðreyndum“
Í lokin sagði Ólafur Ragnar að hann væri fylgjandi því að þjóðin fengi að kjósa um Evrópusambandsaðild, en að umræðan þyrfti að byggjast á staðreyndum frekar en slagorðum.
„Umræðan verður að byggjast á raunverulegum staðreyndum og málefnalegum grunni, ekki bara frösum og einhverjum gylliboðum,“ sagði hann.
