Í lok árs 1964 kom tæplega þrítugur Suður-Afríkumaður hingað til lands og vildi fá inngöngu í Háskóla Íslands. Hann hét Johannes Manong og hafði lent í pólitískum ofsóknum í Suður-Afríku á dögum aðskilnaðarstefnunnar samkvæmt fréttum í blöðum frá þessum tíma. Manong hafði verið í ANC-flokki Nelson Mandela og baráttumaður gegn ríkisstjórn Hendricks Verwoerds í Suður-Afríku.
Hann sagði frá því í viðtali við bandaríska sjónvarpsþáttinn Say Brother árið 1976 að hann hefði þurft að flýja landið eftir Sharpesville-fjöldamorðin svokölluðu árið 1960. Þá skaut lögreglan í Suður-Afríku tæplega 100 óbreytta borgara og særði meira en 200 í mótmælum gegn rasískri lagasetningu ríkisstjórnar hvítra aðskilnaðarsinna.
Ég held, ef við tölum um eitthvað jafn hættulegt og rasisma, að hann hafi verið mjög áþreifanlegur á Íslandi á þessum tíma einfaldlega af því að við vorum best.
Áður en Johannes Manong kom til Íslands frá Suður-Afríku sendi hann bréf á undan sér til Stúdentaráðs Háskóla Íslands og bað um aðstoð á Íslandi. Úr varð að hann að hann fékk herbergi á Stúdentagörðunum í Vatnsmýri og frítt fæði um hríð. Manong var jafnframt sagt að í ársbyrjun 1965 þyrfti hann að standa á eigin fótum á Íslandi.
Til þess kom þó aldrei þar sem Manong settist ekki að. Í ársbyrjun 1965 sagði hann frá því í fjölmiðlum að hann hefði orðið fyrir kynþáttaofbeldi íslenskra nýnasista og þess vegna flúið til Svíþjóðar þar sem hann fékk pólitískt hæli um hríð.
Í fjölmiðlum á Íslandi var sagt frá því að á meðan Manong bjó á Stúdentagörðunum hefði verið brenndur Ku Klux Klan-kross á lóðinni og að hann hafi fengið bréf með hakakrossi þar sem á stóð: We are back.
Fjallað er um Johannes Manong í fréttaskýringaþættinum Þetta helst í dag. Þáttinn má hlusta á hér:
Segir mikinn rasisma hafa verið á Íslandi
Einn af þeim sem man eftir Johannes Manong er Heimir Pálsson sem var 24 ára háskólanemi á þessum tíma. Hann lagði stund á íslensku í Háskóla Íslands.
Heimir orti rímu um Johannes Manong í félagi við vini sína vegna slagsmála sem upp komu og hann tengdist. Margir hlustendur á miðjum aldri kannast örugglega við nafn Heimis Pálssonar þegar þeir heyra það. Hann er höfundur kennslubóka í íslenskum bókmenntum sem lengi voru kenndar í skólum auk þess sem hann hefur þýtt fjölmargar sænskar skáldsögur, til dæmis bækur Torgnys Lindgren.
Getur Heimir útskýrt hvernig viðhorf íslenskra háskólastúdenta var á þessum árum til útlendinga og fólks sem var öðruvísi útlits en hvítir Íslendingar?
Heimir segir meðal annars um þetta: „Það er erfitt að gefa stutt svar. En langa svarið hlýtur að byrja á því að segja að við sem vorum í íslenskum fræðum vorum þar til að ræða um yfirburði íslenskra bókmennta og íslenskrar tungu. Það var okkar hlutverk og það var það sem við vorum búin undir: Að kenna framtíðarnemendum hvað íslenska væri stórkostlegt tungumál og Íslendingar gjarnan óskaplega gáfaðir og að Íslendingar hefðu átt alveg ótrúleg skáld að fornu og svo framvegis. Þetta var partur af þeirri þjóðarímynd sem var nauðsynlegt að búa til hjá fólki sem allt í einu tók upp á því að flytja á mölina og var allt í einu orðið borgarbúar í stað þess að vera sveitamenn og sjómenn alveg frá upphafi. [...] Ég held að ef við tölum um eitthvað jafn hættulegt og rasisma [...] að hann hafi verið mjög áþreifanlegur á Íslandi á þessum tíma einfaldlega af því við vorum best,“ segir Heimir.
Í Þetta helst á morgun verður haldið áfram að fjalla um sögu Johannesar Manong á Íslandi. Þar verður meðal annars fjallað um tenginguna við skáldsögu Sjóns Korngult hár, grá augu frá 2019.
