Ísland hefur sagt sig frá orkusáttmálanum ECT (Energy Charter Treaty). Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra segir hann ganga gegn stefnu ríkisstjórnarinnar um orkufullveldi og sjálfsákvörðunarrétt íslenskra stjórnvalda í orkmálum. Hann segir löngu tímabært að segja Ísland úr samningnum og skilur raunar ekki af hverju hann var fullgiltur árið 2015.
„Þetta er sáttmálinn sem hefur fyrst og fremst verið notaður af alþjóðlegum stórfyrirtækjum til þess í rauninni að hindra ríki í að beita sínum sjálfsákvörðunarrétti í orkumálum,“ segir Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.
Í tilkynningu á vef Stjórnarráðsins segir að Ísland hafi undirritað sáttmálann 1994 og fullgilt hann 2015. Markmið samningsins sé meðal annars að tryggja fjárfestavernd og liðka fyrir óheftum viðskiptum með orku yfir landamæri.
Samningurinn veiti fyrirtækjum rétt til að höfða mál gegn ríkjum fyrir sérstökum lokuðum gerðardómi, utan hefðbundins dómskerfis, vegna aðgerða sem geti haft áhrif á arðsemi fjárfestinga. Á annað hundrað gerðarmála hafi verið höfðuðu gegn ríkjum á grundvelli samningsins.
„Við sjáum það að þetta er sá fjárfestingarsamningur sem hefur orðið uppspretta flestra svona gerðarmála fyrirtækja gegn lýðræðislega kjörnum stjórnvöldum,“ segir Jóhann Páll.
Síðustu ár hafa Evrópusambandið og minnst 10 Evrópuríki sagt sig frá orkusáttmálanum. Noregur fullgilti samninginn aldrei.
„Þetta er samningur sem hefur verið notaður til að grafa undan orkuskiptum og loftslagsmálum en líka gegn aðgerðum sem sem ríkið hafa ráðist í til þess að halda niðri orkukostnaði og verja almannahagsmuni,“ segir Jóhann Páll.
Jóhann Páll hóf undirbúning úrsagnar úr samningnum í fyrra, en ekkert íslenskt fyrirtæki hefur virkjað ákvæði samningsins og íslensk stjórnvöld aldrei þurft að verjast gerðardómsmálum vegna hans. Í samráði vegna úrsagnarinnar komu engin sjónarmið hagsmunaaðila sem mæltu fyrir áframhaldandi aðild Íslands. Úrsögnin tekur gildi 2027.
