Blaðamenn og játning í byrlunar- og símamálinu
Páll Vilhjálmsson skrifar:
Byrlunar- og símamálið batt skjótan endi á starfsframa verðlaunablaðamanna. Þrír fjórðu af fyrstu sakborningum eru hættir störfum í blaðamennsku. Þórður Snær Júlíusson og Arnar Þór Ingólfsson á Kjarnanum/Heimildinni vinna hjá þingflokki Samfylkingar. Þóra Arnórsdóttir ritstjóri Kveiks á RÚV var flutt með skyndingu yfir á Landsvirkjun eftir að Stefán útvarpsstjóri viðurkenndi fyrir lögreglu að hún hefði keypt Samsung-síma í apríl 2021 sem notaður var til að afrita síma Páls skipstjóra Steingrímssonar í byrjun maí 2021.
Þá er eftir einn, Aðalsteinn Kjartansson, sem enn er á Heimildinni, starfar þar í skjóli systur sinnar, Ingibjargar Daggar ritstjóra.
Annar verðblaðamaður til, Helgi Seljan á RÚV, fékk ekki stöðu sakbornings en hefur ekki borið sitt barr síðan vorið 2021.
Blaðamennirnir sjálfir keppast við að þegja um atburðina vorið 2021. Þeir hafa enga sögu að segja sem fellur að þekktum og óumdeildum málsatvikum. Í gær gerðu blaðamennirnir út af örkinni vin sinn og samstarfsfélaga frá Namibíumálinu, Kristinn Hrafnsson fyrrum ritstjóra Wikileaks.
Sakborningarnir hafa stöðu sinnar vegna aðgang að gögnum lögreglu. Kristinn fékk þau gögn til að skrifa málsvörn. Á Vísi liggur málsvörnin fyrir. Það má líta á texta Kristins sem undirbúning að játningu blaðamanna. Tvennt vilja blaðamennirnir ekki játa undir nokkrum kringumstæðum, hvorki að eiga aðild að byrlun skipstjórans né að hafa brotið lög. Kristinn eyðir mestu púðrinu i að hafna byrlun skipstjórans í einn stað og í annan stað fullyrðir hann að lögreglan átti ekkert með að rannsaka málið.
Blaðamennirnir eru tilbúnir, eftir öllum sólarmerkjum að dæma, að játa að hafa nýtt sér illa fengin gögn, innihald síma skipstjórans, en gert það í góðri trú - ekki vitað um byrlun og stuld.
Tilfallandi hefur skilning á neyð blaðamannanna. Þeir eiga enn nokkur ár eftir á vinnumarkaði og vita nú, fimm árum eftir upphaf byrlunar- og símamálsins, að óupplýst mun málið fylgja þeim út starfsævina, ef ekki fyrir lífstíð. Svo lítið dæmi sé tekið af kvöl sakborninganna. Þóra er á launum hjá Landsvirkjun sem almannatengill. En fyrirtækið leggur sig í líma að halda henni frá sviðsljósi fjölmiðla. Fólk sér Þóru og hugsar byrlun. Af sakborningum er aðeins Þórður Snær verr settur en Þóra. Þýska stálið sér til þess.
Sorrí, strákar og stelpa, þið vissuð fyrirfram að sími skipstjórans var á leið í hús á Efstaleiti. Þóra keypti í apríl Samsung-síma, samskonar og skipstjórans. Aðalsteinn fór 30. apríl af Kveik yfir á Stundina, til Ingibjargar sys, þrem dögum fyrir byrlun.
Tilfallandi tók saman fyrir rúmu ári efnisatriðin sem sakborningarnir þurfa að útskýra er þeir vonum seinna upplýsa aðkomu sína að byrlunar- og símamálinu. Bloggið fylgir hér að neðan.
Fyrsta opinberun byrlunar- og símamálsins er morguninn 21. maí 2021. Stundin og Kjarninn birtu samtímis efnislega sömu fréttina um meinta ófrægingarherferð tveggja starfsmanna Samherja á hendur blaðamönnum og fjölmiðlum. Fréttirnar eru keimlíkar, sjá hér og hér, og vísa í sömu gögn, fengin úr síma Páls skipstjóra Steingrímssonar.
Þennan morgun, 21. maí 2021, var enginn annar fjölmiðill með þessa frétt, aðeins Stundin og Kjarninn. Hvernig geta tveir ótengdir fjölmiðlar setið einir að sömu fréttinni? Svarið er einboðið. Þriðji aðili skipulagði birtingu fréttanna. Í frétt Kjarnans er viðurkennt að þriðji aðili útvegaði fréttina og að lögbrot hafi verið undanfari:
Ábyrgðarmenn Kjarnans vilja taka fram að umrædd gögn sem eru grundvöllur umfjöllunar miðilsins bárust frá þriðja aðila. Starfsfólk Kjarnans hefur engin lögbrot framið...
Í viðtengdri frétt Morgunblaðsins segir að skipulagið hafi verið svo nákvæmt að daginn fyrir birtingu hringdu blaðamenn Stundarinnar og Kjarnans í Pál skipstjóra um sama leyti:
Símtölin voru með tíu mínútna millibili og eftir þau skundaði Páll rakleitt á lögreglustöð og gaf nýja skýrslu í málinu.
Blaðamennirnir sem hringdu í skipstjórann voru Aðalsteinn Kjartansson á Stundinni og Þórður Snær Júlíusson á Kjarnanum. Símtölin voru aðeins til að uppfylla formskilyrði, tala við skipstjórann sem blaðamenn ásökuðu um að vera foringja skæruliðadeildar Samherja.
Hver útvegaði Aðalsteini annars vegar og hins vegar Þórði Snæ fréttina? Þáverandi eiginkona skipstjórans er andlega veik. Hún hefur játað að hafa farið með síma skipstjórans þann 4. maí 2021 og afhent símann Þóru Arnórsdóttur ritstjóra Kveiks til afritunar á Efstaleiti. Eftir afritun var síma skipstjórans skilað á sjúkrabeð hans.
Þóra vissi fyrirfram að sími skipstjórans var væntanlegur. Fyrir byrlun og stuld hafði Þóra keypt síma samskonar og skipstjórans, af gerðinni Samsung. Hvernig vissi Þóra að Páll skipstjóri notaði Samsung-síma? Nú, vitanlega, Þóra var í samskiptum við eiginkonu skipstjórans áður en byrlun og stuldur fóru fram þann 3. maí 2021.
Þegar Þóra keypti Samsung-símann var Aðalsteinn Kjartansson undirmaður hennar á Kveik. En 30. apríl 2021, þrem dögum fyrir byrlun, tilkynnti Aðalsteinn á Facebook að hann væri hættur á Kveik. Ekki þó hættur í ,,rannsóknablaðamennsku". Eftir hádegi var tilkynnt að Aðalsteinn væri orðinn blaðamaður á Stundinni, sem systir hans Ingibjörg Dögg ritstýrði.
Blaðamenn skipta ekki um starf í hádeginu, þannig gerast hlutirnir ekki hjá fjölmiðlum og yfirleitt ekki á vinnumarkaði. En það bráðlá á að Aðalsteinn færi af Kveik/RÚV yfir á Stundina rétt áður en Páli skipstjóra var byrlað og síma hans stolið. Búið var að ákveða að Aðalsteinn yrði skráður höfundur fréttarinnar í Stundinni. Þórður Snær og Arnar Þór Ingólfsson voru skráðir höfundar þeirrar útgáfu fréttarinnar sem birtist í Kjarnanum. Allir þrír fengu blaðamannaverðlaun fyrir að taka við frétt frá RÚV og birta sem sína eigin.
Málsatvik rekin afturábak frá 21. maí 2021, þegar fyrstu fréttir birtust með vísun í gögn úr síma skipstjórans, sýna að atburðarásin var skipulögð. Áður en skipstjóranum var byrlað 3. maí voru komin á samskipti milli byrlara og blaðamanna. Miðstöð aðgerða var á RÚV. Hvorki blaðamenn né yfirstjórn RÚV hafa gert grein fyrir aðild sinni að byrlunar- og símamálinu. Er ekki kominn tími til að málið verði upplýst? Hér er í húfi traust og trúverðugleiki blaðamannastéttarinnar annars vegar og hins vegar ríkisfjölmiðilsins.
