Meðalbiðtími eftir innlögn á sjúkrahúsinu Vogi styttist um þriðjung milli áranna 2024 og 2025. Ragnheiður Hulda Friðriksdóttir, forstjóri SÁÁ, segir þróunina endurspegla aukna áherslu samtakanna á dag- og göngudeildarúrræði og snemmtæka íhlutun.
Aðalfundur SÁÁ var á þriðjudag og var þá kynnt ársskýrsla samtakanna fyrir árið 2025.
Meðal helstu niðurstaðna í skýrslunni eru að biðtími á Vogi styttist verulega, göngudeildir SÁÁ eflast og skjólstæðingar fá meira viðeigandi þjónustu en áður. Þá leita færri ungmenni í þjónustu hjá samtökunum.
Ragnheiður Hulda segir síðasta ár hafa markað tímamót í starfsemi samtakanna.
„Skýrslan í ár er mjög jákvæð, það eru jákvæð teikn í henni, varðandi þessa þróun sem við höfum verið að leggja áherslu á: að vera með meiri dagdeildar- og göngudeildarþjónustu til þess að auka aðgengi að meðferð. Færa í rauninni matið framar í þjónustukeðjuna þannig að við séum að meta meðferðarþörf áður en við erum að setja fólk í viðeigandi úrræði,“ segir Ragnheiður Hulda í viðtali við fréttastofu.
Tölfræðin sýni að nýr heildarsamningur við Sjúkratryggingar Íslands, sem gerður var í fyrra, hafi stóraukið aðgengi að lyfjameðferð við ópíóíðafíkn. Þá hafi mats- og tilvísunarþjónusta, sem SÁÁ samdi um fyrir fólk með fíknivanda sem hefur verið að leita til heilbrigðisstofnana, leitt til þess að biðtími eftir innlögn hafi styst svo mikið milli ára.
Jákvæð teikn á lofti
Í ársskýrslu SÁÁ segir að meðalbiðtími eftir innlögn á sjúkrahúsið Vog hafi verið 86,6 dagar árið 2024. Í fyrra var meðalbiðtíminn aðeins 58,26 dagar. Þá jókst hlutfall þeirra sem fengu innlögn innan 90 daga viðmiðs Embættis landlæknis. Hlutfall þeirra var 81,33% í fyrra, en 71,73% árið 2024.
Þá efldust göngudeildir SÁÁ verulega á árinu.
Í fyrra komu 1.635 einstaklingar í 3.042 viðtöl í göngudeildum SÁÁ. Það er 18% aukning á fjölda viðtala frá árinu á undan. Heildarkomum í úrræði göngudeilda fjölgaði úr 7.797 árið 2024 í 9.570 árið 2025, sem er aukning upp á um 23%.
Þá jókst innritun í grunnmeðferð um 43%. Það er dagdeildarúrræði fyrir einstaklinga sem ekki þurfa á inniliggjandi fráhvarfsmeðferð að halda.
„Það sem við sjáum, sem er líka jákvætt, er að okkur sýnist þessi mikla aukning í neyslu á ópíóðum vera að stabílíserast,“ segir Ragnheiður Hulda.
Neysla á ópíóíðum virðist standa í stað milli ára.
„Árið 2025 varð um 20% fækkun í aldurshópnum 18-25 ára bæði í inniliggjandi þjónustu og göngudeildarþjónustu, þrátt fyrir áframhaldandi áherslu SÁÁ á snemmtæka íhlutun fyrir þennan hóp. Þessi jákvæða þróun hefur verið stöðug frá aldamótum og kallast á við árangur af hinu s.k. íslenska forvarnarmódeli,“ segir í ársskýrslu SÁÁ.
„Áfram er þörf á að halda vöku sinni með áframhaldandi greiningum, öflugum forvörnum og markvissri fræðslu til ungmenna, foreldra, skóla og íþróttahreyfingarinnar til að viðhalda góðum árangri.“
Ánægja með þjónustuna eykst
Árangur síðasta árs birtist einnig í mælanlegum gæðum þjónustu SÁÁ.
„Endurkomum innan árs á Vog fækkar, biðtími styttist og ánægja skjólstæðinga með meðferðina í heild eykst. Þannig hækka einkunnir fyrir meðferðina í heild hjá Vogi, Vík og göngudeildum milli ára,“ segir í skýrslunni. Mælingarnar byggja á þjónustukönnun SÁÁ.
Árið 2025 sýnir jafnframt hagkvæmari nýtingu fjármuna.
„Heildarafköst í þjónustukerfi SÁÁ aukast á sama tíma og meðgjöf samtakanna með sjúkrarekstri er nú engin. Nýr þjónustusamningur skapar stöðugri rekstrargrundvöll og gerir SÁÁ kleift að nýta sjálfsaflafé og samfélagsstuðning enn markvissar til uppbyggingar, fræðslu, barnaþjónustu og annarra verkefna.“
Farsælt samstarf með stjórnvöldum
„Við vorum að gera nýjan samning bara núna í desember og erum að byrja að vinna eftir honum. Í þeim samningi erum við einmitt að leggja áherslu á að hafa tækifæri til að meta fólk fljótt, grípa inn fljótt, með svokallaðri fíknimóttöku sem er í rauninni svolítið svipuð og þessi mats- og tilvísunarferill,“ segir Ragnheiður Hulda.
Hún miðar að því að meta vanda fólks, ná til þess fyrr og vera með öfluga dagdeildar- og göngudeildarþjónustu sem sambærilegt úrræði við Vog fyrir þá sem ekki þurfa inniliggjandi meðferð.
„Við sjáum það strax, í innritun í þessar dag- og göngudeildarþjónustur sem eru þegar til staðar, að hún eykst talsvert milli ára. Við sjáum að árangurinn er góður og erum bjartsýn á að þessi biðtími geti haldið áfram að styttast.“
Ragnheiður Hulda segir það heilbrigðisráðherrum síðustu ára að þakka að þessar breytingar séu orðnar að veruleika.
„Þetta byrjar með Willum og Alma tekur svo við og í rauninni heldur þessu á lofti og kemur með innspýtingu. Þar með fáum við þetta aukna aðgengi að þessari ópíóíðalyfjameðferð, sem er göngudeildarmeðferð, sem að grípur mjög stóran hóp í mjög hættulegri neyslu. Svo er þessi mats- og tilvísunarferill fyrir heilbrigðisstofnanir líka að grípa fólk sem er í mjög bráðri þörf,“ segir Ragnheiður Hulda.
„Það er verið að auka í rauninni afkastagetuna okkar og getuna okkar til að þjónusta hópinn, sem sækir til okkar, mun betur.“
