Í gærkvöldi var greint frá því að samningur hefði náðst milli Danmerkur, Grænlands og Bandaríkjanna sem til stendur að undirrita í kringum allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna.
Smáatriði samningsins liggja ekki fyrir en Donald Trump Bandaríkjaforseti sagði hann veita Bandaríkjunum varanleg yfirráð yfir öryggismálum á Grænlandi til frambúðar. Þegar í stað yrði hafist handa við að koma á fót töluverðri viðveru Bandaríkjahers á Grænlandi.
„Við bíðum náttúrulega nánari upplýsinga eftir undirritun en við fögnum því auðvitað ef sameiginleg niðurstaða allra aðila er að nást og niðurstaða sem virðir fullveldi ríkja og landamæri og sjálfsákvörðunarrétt ríkjanna,“ svarar Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra Íslands, í samtali við Vísi um málið.
Hún tekur fram að þetta virðist vera niðurstaða sem Grænlendingar og Danir séu sáttir við og kveðst hún vona að það skapi ró og styrki samstarf og öryggi á svæðinu.
„Það veitir ekki af því.“
Heldurðu að þetta hafi eða gæti haft einhver áhrif á okkar stöðu á sviði varnarmála?
„Við fylgjumst bara einfaldlega með þróun málsins og endanlegri útfærslu, af því að hún liggur ekki fyrir, en það verður auðvitað áfram þétt samstarf bandalagsríkjanna, NATO-ríkjanna, um að auka eftirlit og öryggi á svæðinu. Það liggur alveg fyrir og auðvitað munum við Íslendingar leggja okkar af mörkum í því samhengi,“ svarar hún.
Hún segir þessa lendingu ekki koma á óvart. „Við vissum alltaf af þessum hópi sem var að vinna, þrátt fyrir allar yfirlýsingar sem voru gefnar,“ bætir hún við og ítrekar að margt eigi enn eftir að koma í ljós.
„En það er frekar jákvætt að heyra svona fyrstu meldingar með öllum fyrirvörum um innihaldið.“
„Auðvitað aldrei gott“ að slíkt gerist undir hótunum
Aðdragandi þessa samkomulags hefur verið stormasamur, þar sem Trump hefur ítrekað sagt það vera brýna nauðsyn fyrir þjóðaröryggi Bandaríkjanna að landið eignist Grænland. Hann hefur ekki viljað útiloka hernaðaríhlutun til að fá sínu framgengt og fram að þessu hefur hann í raun ekki virst sýna neinum öðrum kostum en að eignast landið nokkurn gaum.
Vekur það ekki áhyggjur að þjóðarleiðtogar fái svona sínu framgengt með þessum hætti?
„Það skiptir öllu máli að hafa það í huga að þetta eru bandalagsþjóðir – Grænland, Danmörk og, og Bandaríkin – og þau tala saman. En auðvitað er það sérstakt þegar þetta er gert undir svona ákveðnum hótunum. Það er auðvitað aldrei gott,“ svarar Þorgerður, en tekur þó fram að þetta sé gott ef Danir og Grænlendingar eru sáttir.
„Það skiptir líka Dani og Grænlendinga mjög miklu máli, og ég hef ítrekað fengið að heyra það, að finna ótvírætt traust og stuðning frá Íslandi og öðrum líktþenkjandi ríkjum um að þau styðji bæði friðhelgi landamæra og sjálfsákvörðunarrétt þjóða og íslensk stjórnvöld hafa alveg verið skýr með það og hafa ekki verið að liggja lágt.“
Sömuleiðis skipti það máli í stóra samhenginu að Danir og Grænlendingar hafi haft stuðning annarra bandalagsríkja, hvort sem sé innan Evrópusambandsins, NATO eða annars staðar.
„Við eigum síðan eftir að sjá hvar verður byggt upp á Grænlandi varðandi herinn og frekari stöðvar. Við eigum eftir að sjá fram á það.“
„Vissi af þessari þróun“
Hefur þú átt í einhverjum samtölum svona síðustu daga í aðdragandanum að þessu við danska eða bandaríska ráðamenn? Varstu meðvituð um þetta?
„Já, ég vissi af þessari þróun. Ég hef vitað af því að það væri ágætis gangur í viðtölum þrátt fyrir skrítin kort og fleira sem hefur verið sett fram af hálfu bandarískra stjórnvalda,“ svarar Þorgerður. „En það var mikilvægt að þessi hópur embættismanna hafi fengið frið til þess að reyna að vinna að útfærslu sem allir aðilar gætu sætt sig við.“
„Í öllu þessu samhengi er ég ótrúlega ánægð með það að við stóðum með þeim grundvallarprinsippum að það verði að virða sjálfsákvörðunarrétt þjóða og friðhelgi landamæra og það er að ganga eftir,“ segir hún.
„Ég fagna því að það er sameiginleg niðurstaða allra aðila og að hún sé að nást, niðurstaða sem Grænlendingar og Danir eru vonandi sáttir við. Það skapar ró á svæðinu. Það skiptir máli um leið og við þurfum líka að auka eftirlit og öryggi á Norður-Atlantshafi. Við eigum síðan eftir að fá nánari upplýsingar eftir undirritun.“
