Yfirlögregluþjónn hjá ríkislögreglustjóra segir að tólf vikna hámarkslengd gæsluvarðhalds yfir sakborningum hafi orðið til þess að lögregla næði ekki að ljúka rannsókn á ákveðnum þáttum sakamála. Hann fagnar tillögum um rýmkaðar heimildir til eignaupptöku og segir aukna notkun á löggæslumyndavélum í samræmi við aðgerðir annarra ríkja í átaki gegn skipulagðri brotastarfsemi.
Lenging hámarksgæsluvarðhalds úr tólf vikum í sex mánuði er meðal tillagna dómsmálaráðherra um aðgerðir gegn skipulagðri brotastarfsemi. Drög að frumvarpi birtust í samráðsgátt stjórnvalda í gær.
Karl Steinar Valsson, yfirlögregluþjónn öryggis- og greiningarsviðs ríkislögreglustjóra, segir tillögurnar endurspegla reynslu lögreglu af því hve langan tíma tekur að rannsaka flókin sakamál. Umfang stafrænna gagna hafi aukist verulega og það sé tímafrekt að komast yfir þau.
„Þessi tími sem við erum að benda á þarna er bara kominn af þeirri reynslu sem hefur verið á alla síðustu árum. En ég tek það fram að við erum ekki að biðja um eitthvað sem er ekki þekkt í öðrum löndum; það er aðeins blæbrigðamunur einmitt á þessu hvort þetta séu þrír, sex eða níu mánuðir í gæsluvarðhald. Þá er ég mest að vísa til Norðurlandanna af því við erum fyrst og fremst að horfa þangað,“ segir Karl Steinar.
Hann segir að skammur tímarammi gæsluvarðhalds hafi haft áhrif á vinnubrögð lögreglu við rannsóknir.
„Við höfum kannski ekki náð, í öllum tilvikum, að sýna fram á það sem við teljum að hafi verið til staðar. Ég er svo sem ekki með einhver skýr dæmi í því vegna þess að við höfum bara stundum þurft að að segja í rannsóknum: heyrðu, við getum bara ekki farið lengra með þetta vegna þess að við höfum ekki tíma til þess.“
Enginn eigi að græða á brotastarfsemi
Önnur breyting sem lögð er til í frumvarpi dómsmálaráðherra er að heimildir til upptöku ólögmæts ávinnings verði rýmkaðar. Samkvæmt tillögunni verður unnt að gera verðmæti upptæk þegar ætla megi að þau séu ávinningur af refsiverðri háttsemi, þótt ekki liggi fyrir sakfelling fyrir tiltekið brot.
Karl Ingi segir það lykilatriði í baráttunni gegn skipulagðri brotastarfsemi og önnur ríki hafi gripið til þessa úrræðs., því fjárhagslegur ávinningur sé helsti hvatinn á bak við slíka starfsemi.
„Vegna þess að það er fyrst og fremst fjárhagslegi ávinningurinn sem einstaklingar og hópar eru í brotastarfsemi útaf, og við viljum auðvitað að það sé þannig að það sé enginn að græða á afbrotum, það er þessi fagra sýn sem við höfum í þessu.“
Gervigreind notuð til andlitsgreininga
Í lögunum er einnig gert ráð fyrir aukinni notkun löggæslumyndavéla, notkun gervigreindar við vinnslu myndefnis og greiningu andlitsmynda, og sjálfvirkri skráningu bílnúmera, svo fátt eitt sé nefnt.
Karl Ingi segir eðlilegt að fólk velti fyrir sér hvort þarna sé gengið of nærri friðhelgi einstaklinga.
„Auðvitað eigum við sem samfélag að taka ákvarðanir um það hvernig við viljum hafa þetta; hvaða úrræðum viljum við að lögregla og yfirvöld geti beitt til þess að gera umhverfið okkar öryggara; hversu langt á að ganga. Okkur hefur alltaf fundist það nauðsynlegt að hafa það þannig að við eigum sömu úrræði og aðrir eru að beita, en við viljum hafa mjög skýra umgjörð utan um það, að það sé alveg skýrt hvað við megum og hvað megum við ekki,“ segir Karl Ingi.
„Síðan höfum við alltaf fagnað því að það sé mjög stíft eftirlit með því sem við erum að gera vegna þess að það er hluti af réttarkerfinu að það sé raunverulega stíft fylgst með því. Sú umgjörð skiptir geysilega miklu máli bara fyrir trúverðugleika okkar gagnvart borgurunum, þannig að borgarinn hafi ekki þá tilfinningu að við getu mgert hvað sem okkur dettur í hug. Það er ekki þannig, en við eigum að eiga úrræði til þess að gera umhverfi þeirra betra.“
Ítarlegt viðtal verður við Karl Steinar í Speglinum klukkan 18:10 á samtengdum Rásum 1 og 2.
