Mikilvægt er að draga úr óþarfri notkun lyfja vegna neikvæðra áhrifa þeirra á umhverfið, segir lyfjafræðingur. Kolefnisspor við hvert skipti sem astmalyfjaúði er notaður jafnast á við kolefnisspor bílferðar frá Reykjavík til Akureyrar.
Í nýjasta tölublaði Læknablaðsins er fjallað um umhverfisáhrif lyfja. Lyf eru meðal algengustu meðferðarúrræða í heilbrigðisþjónustu en þau geta einnig haft neikvæð umhverfisáhrif.
Höfundur greinarinnar, Freyja Jónsdóttir, dósent í lyfjafræði, segir vert að læknar hafi í huga leiðir til að draga úr neikvæðum áhrifum lyfja. Hún bendir á að lyf geti haft neikvæð umhverfisáhrif þegar þau berast út í umhverfið og því sé mikilvægt að farga þeim á réttan hátt.
„Ef þú fargar lyfjum, til dæmis með því að setja þau í rusl eða í vask eða klósett, þá fara lyfin út í umhverfið,“ segir Freyja. Réttast sé að fara með ónotuð eða útrunnin lyf í apótek til förgunar. „Apótek landsins taka við förguðum lyfjum og koma þeim í réttan farveg þannig að þau hafi sem minnst áhrif á umhverfið.“
Lyf sem fólk er búið að nota geta einnig haft áhrif. „Það kemur fólki oft á óvart að lyfin hætti ekki að virka þegar þau fara í gegnum líkamann.“ Hún nefnir sem dæmi hormónalyf. „Það er þekkt að þau hafa áhrif á lífríkið og hafa þá áhrif á getu fiska til þess að fjölga sér.“
Bólgueyðandi smyrsl eins og díklófenak, sem er virka efnið í Voltaren, geta safnast upp í umhverfinu og valdið eiturverkunum eða dauða hjá dýrum.
„Lyfið fer takmarkað inn um húðina, hitt skolast bara niður í sturtuna og út í fráveitukerfin okkar.“
Lyfið brotnar illa niður í umhverfinu og getur magnast upp í fæðukeðjunni og þannig borist í menn og valdið þeim heilsutjóni. Önnur lyfjaáhrif eru áhrif sýklalyfja, sem geta orsakað sýklalyfjaónæmi og þannig leitt til alvarlegra sýkinga og minni meðferðarmöguleika.
Hver notkun lyfjaúða mengar á við bílferð á Sauðárkrók
Umhverfisáhrifin eru einnig í formi mengunar og losunar gróðurhúsalofttegunda. Þannig getur framleiðsla og dreifing lyfja haft skaðleg umhverfisáhrif.
„Og líka notkun ákveðinna innöndunarlyfja,“ segir Freyja.
Innöndunarlyf í lyfjapústi og svæfingarlyf hafi stór kolefnisspor, en hvert skipti sem slíkur innöndunarúði er notaður jafnast á við kolefnisspor sem myndast við 290 kílómetra akstur, sem samsvarar vegalengdinni frá Reykjavík á Sauðárkrók.
Í úðastaukunum er efnið norflúran sem er talið hafa hátt í fimmtán hundruð sinnum meiri gróðurhúsaáhrif en koltvísýringur. Nýrri tegundir astmalyfja, sem eru á duftformi, eru ekki nærri eins óumhverfisvænar.
Freyja segir mikilvægt að læknar séu meðvitaðir um umhverfisáhrif lyfjanotkunar. Til að draga úr skaðlegum áhrifum lyfja á umhverfið sé til að mynda hægt að velja lyf með sem minnst umhverfisáhrif, eingöngu ávísa nauðsynlegum lyfjum og ekki ávísa of stórum pakkningum.
„Það á enginn að hætta á lyfjum vegna áhyggja af umhverfisáhrifum en það er mikilvægt að nota þau skynsamlega, nota þau bara þegar ávinningurinn er meiri en skaðinn, og svo þegar ekki þörf á þeim lengur að koma þeim í réttan farveg.“
