Það eru líklega ekki margir hérna megin Atlantshafsins sem sýta niðurstöðurnar í kosningunum í Bandaríkjunum í gær, enda hefur sambandið ekki verið upp á marga fiska að undanförnu, sagði Björn Malmquist fréttamaður RÚV í Brussel í hádegisfréttum.
„Það hefur hins vegar ekki verið mikið um yfirlýsingar, nema að Pedro Sanchez, forsætisráðherra Spánar fagnaði niðurstöðunni á samfélagsmiðlum og reyndi að yfirfæra þessa bláu bylgju á komandi kosningar á Spáni, sem er mögulega óskhyggja. En það verður líka að hafa í huga að það er ákveðin óvissa með framhaldið.
Evrópskir fréttaskýrendur hafa bent á að þótt Demókratar muni núna ráða báðum deildum Bandaríkjaþings frá og með janúar, þá eru utanríkismál að miklu leyti á forræði forsetans, og afstaða hans skiptir miklu máli fyrir ríkin í Evrópu og Evrópusambandið sjálft - ekki bara út af tollamálum og viðskiptum, heldur einnig og ekki síst hvað varðar Úkraínu og mögulegan frið þar.
Í dag verður einmitt fundur hér í Brussel um stöðuna í Úkraínu, þar sem embættismenn frá framkvæmdastjórn ESB setjast niður með fulltrúum Úkraínu, NATO og frá Bretlandi, Frakklandi og Þýskalandi, ríkjunum þremur sem hafa leitt stuðning evrópskra ríkja undanfarin ár. Bandaríkjamenn verða einnig á þessum fundi, mögulega Steve Witkoff, sérstakur erindreki Bandaríkjaforesta, og þarna stendur meðal annars til að undirbúa fund sem verður í Abu Dhabi í næstu viku með þáttöku Úkraínumanna og Rússa.“
Staða Donalds Trump næstu tvö ár, með Demókrata í meirihluta í báðum þingdeildum verður strembin en ekki án fordæma.
Friðjón Friðjónsson, sérfræðingur í bandarískum stjórnmálum var til viðtals í hádegisfréttum útvarps, og sagði að átaka væri að vænta.
„Trumps agði fyirr helgi að hann yrði herra Veto ef þessi staða kæmi upp. Hann yrði herra neitunarvald og myndi neita lögum sem þing demókrata samþykkir, þannig að það má búast við miklum átöum.“
Friðjón nefnir að til dæmis verði settar af stað rannsóknarnefndir til að skoða embættisverk Trumps.
„Hann reynir auðvitað að fara sínu fram, því að hann hefur mikið vald í gegnum tilskipanir, en á endanum er fjárveitingavaldið hjá þinginu og það ræður.“
Friðjón gefur lítið fyrir afneitun Trumps á ábyrgð vegna þessarar niðurstöðu.
„Þessar niðurstöður eru algjör höfnun á Trump og Trumpisma.“
Hvernig fór svona illa fyrir Repúblikönum að þessu sinni eftir frækinn sigur í kosningunum fyrir aðeins tveimur árum?
Greinandi New York Times minnist á tvo hópa sem lengi vel voru hliðhollir Demókrötum, fóru yfir til Donalds Trump en sneru svo aftur.
Annars vegar eru það svartir kjósendur sen stukku aftur til baka, og hins vegar yngri kjósendur, á aldrinum 18-34 ára.
Sýslur þar sem meirihluti kjósenda eru svartir hnikuðust aðeins til hægri 2024, eða um rúmt prósentustig, en sveifluðust aftur um 16 prósentustig til Demókrata að þessu sinni.
Sýslur sem eru með lægri meðalaldur sveifluðust enn meira – sjö prósentustig til hægri og svo nær 23 stig til baka að þessu sinni.
Ron DeSantis, fráfarandi ríkisstjóri Flórída og eitt sinn mótframbjóðandi Donalds Trump í forvali Repúblikana er ekki bjartsýnn fyrir komandi ár. Miðað við stöðuna eiga Repúblikanar varla kost á meirihluta í öldungadeildinni fyrr en árið 2032.
Sigurgleði Demókrata var fölskvalaus í nótt, enda unnu þeir fjölmarga frækna sigra um land allt. Hér má sjá svipmyndir frá gleði næturinnar.
Fleiri kusu utan kjörfundar nú en nokkru sinni. Engin atkvæði voru þó langsóttari en frá geimförunum í alþjóðlegu geimstöðinni á braut um jörð.
Barack Obama, fyrrverandi Bandaríkjaforseti segir úrslit kosninganna senda skýr skilaboð. Þjóðin vilji að stjórnmálin sameini fólk frekar en sundra.
Í færslu á X hrósar Obama frambjóðendum Demókrata fyrir harða baráttu, jafnvel í kjördæmum sem voru talin ólíkleg til árangurs.
„Núverandi stjórn á tvö ár eftir, en okkar hlutverk er að bretta upp ermar, stuðla að breytingum þar sem við getum, koma í veg fyrir frekari skaða og leggja grunn að framtíðinni.“
Allt stefnir í tímamótaúrslit úr kosningunum í gær, en fyrir utan útkomuna og valdaskiptin í þinghúsinu heyrir margt til tíðinda.
Fyrsta svarta konan sem verður ríkisstjóri
Keisha Lance Bottoms verður næsti ríkisstjóri Georgíu eftir að hún bar sigurorð af Rick Jackson sem naut stuðnings Trumps forseta.
Fyrsti opinberlega samkynhneigði karlmaðurinn nær kjöri í öldungadeild
Demókratinn Chris Pappas vann slaginn um öldungadeildarþingsæti í New Hampshire. Hann er samkynhneigður og verður fyrsti opinberlega samkynhneigði maðurinn sem tekur sæti í öldungadeildinni.
Fyrsti svarti ríkisstjórinn í Flórída
Byron Donald, einn dyggasti stuðningsmaður Trumps forseta, vann öruggan sigur í kjörinu um ríkisstjóra Flórída. Hann verður fyrsti svarti maðurinn til að gegna því embætti.
Fyrsti svarti ríkisstjórinn í Wisconsin
David Crowley varð fyrsti svarti maðurinn til að ná kjöri sem ríkisstjóri Wisconsin.
Fyrsti svarti ríkisstjórinn í Nevada
Aaron Ford varð fyrsti svarti maðurinn til að ná kjöri sem ríkisstjóri Nevada.
Fyrsta konan kjörin til öldungadeildarinnar frá Suður-Karólínu
Annie Andrews vann óvæntan sigur á Darlene Graham í Suður-Karólínu, og varð þar með fyrsta konan til að ná kjöri til öldungadeildar í ríkinu. Graham sjálf var skipuð af Trump eftir að Lindsey bróðir hennar lést fyrr á árinu.
Fyrsti ríkisstjórinn af rómönskum uppruna í Texas
Gina Hinojosa steypti Repúblikananum George Abbot úr sessi ríkisstjóra Texas, en hann hafði setið þar í þrjú kjörtímabil.
Fyrsti músliminn í öldungadeildina
Abdul El-Sayed , Demókrati frá Michigan, verður fyrsti músliminn til að taka sæti í öldungadeildnni. Trú hans var mikið í umræðunni í kosningabaráttunni þar sem Repúblikanar hömruðu á því að hann væri róttækur íslamisti.
Fyrsta konan sem er kjörin ríkisstjóri í Ohio
Amy Acton bar sigurorð af Vivek Ramaswamy í ríkisstjóraslagnum í Ohio. Hún verður fyrsta konan til að gegna því embætti.
Fyrsti ríkisstjórinn af rómönskum uppruna í Kaliforníu
Xavier Becerra verður fyrsti ríkisstjórinn af rómönskum uppruna í Kaliforníu.
Ef við lítum yfir stöðuna núna eru Demókratar með 54 sæti í öldungadeildinni og Repúblikanar 44. Tvö sæti eru óuppgerð, í Alaska og Mississippi. Óvíst er hvort staðan þar skýrist í bráð þar sem slagurinn í Mississippi er á hnífsegg og einungis sárafá atkvæði skilja frambjóðendur að, og fyrirkomulagið í Alaska tefur nokkuð fyrir staðfestum úrslitum.
Í fulltrúadeildinni hafa Demókratar tryggt sér 228 sæti, tíu fleiri en þarf til meirihluta, og Repúblikanar eru með 139.
Repúblikaninn Pete Ricketts haldur öldungadeildasæti sínu í Nebraska. Hann bar sigurorð af hinum óháða Dan Osborn með rúmlega 50% atkvæða gegn 44%.
Þá eru bara tvö ríki eftir, Alaska og Mississippi, en það gæti verið nokkuð í að úrslitin þar liggja fyrir.
Repúblikaninn Kurt Alme er staðfestur sigurvegari í Montana. Það kemur ekki á óvart þar sem staða Repúblikana hefur alla tíð verið sterk í ríkinu. Alme er með 47,8% þegar 84% atkvæða hafa verið talin. Hinn óháði Seth Bodnar er með 38,6%.
Demókratinn Alani Bankhead er í þriðja sæti með um 12%, en kaldhæðnin í því er að Bankhead og Bodnar börðust hatrammlega og reyndu að þrýsta á hvort annað að hætta við framboð, en svona fór.
Svona lítur kortið fyrir öldungadeildarkosningarnar út eins og stendur. Michigan og Minnesota voru síðustu ríkin til þess að verða blá.
Kortið er byggt á gögnum The New York Times. Enn hafa fjögur ríki ekki talið nógu stóran hluta atkvæða til þess að hægt sé að lýsa sigurvegara í ríkinu.
Eins og sakir standa eru fjögur öldungadeildarsæti óuppgerð.
Í Montana á Repúblikaninn Kurt Alme sigur vísan, er með 48% atkvæða gegn 39% atkvæðum hins óháða Seth Bodnar þegar 84% atkvæða hafa verið talin.
Í Nebraska er svipað upp á tengingnum þar sem Repúblikaninn Pete Ricketts er á góðri leið með að verja sæti sitt gegn óháðum frambjóðanda.
Mikil spenna er í næstu tveimur ríkjum.
Í Alaska er búið að telja 72% atkvæða og innan við prósentustigi munar á milli Dan S. Sullivan og Mary Peltola. Sú talning gæti tekið nokkuð langan tíma vegna sérstaks kosningakerfis þar.
Og í Mississippi af öllum stöðum er frámuna mjótt á munum milli Demókratans Scott Coloms og Repúblikananans Cindy Hyde-Smith. Einungis nokkrir tugir atkvæða skilja þau að þegar rúm 95% atkvæða hafa verið talin.
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, sagðist í viðtali við Fox News í nótt geta unnið með Demókrötum að mörgum málum.
„Ég get sagt þetta: til hamingju Demókratar. Þeir stóðu sig vel.“
Þrátt fyrir sigra Demókrata og bágt gengi Repúblikana sagði Trump að úrslitin væru ekki honum að kenna. Hann taldi stríðið í Íran þó eiga þátt í úrslitunum.
„Ég held að Íran hafi verið hluti af ástæðunni en á sama tíma skilur fólk ástæðurnar að baki því sem ég hef gert gagnvart Íran.
Trump hafði skrifað á samfélagsmiðil sinn Truth Social að Repúblikönum hefði gengið betur ef hann væri í kjöri.
„Ég var ekki á kjörseðlinum, ef ég hefði verið í framboði hefðum við unnið stórsigur.“
Demókratar eru nú með 54 sæti í öldungadeildinni eftir að Minnesota og Michigan féllu þeim í vil.
Peggy Flanagan er með 54% í Minnesota gegn 44% Michelle Tafoya og í Michigan er Abdul El-Sayed siogurvegari hann er með 52% gegn 46% Mike Rogers.
Demókratar eru komnir með drjúgan meirihluta í öldungadeild Bandaríkjaþings, samkvæmt spám bandarískra fjölmiðla og fréttastofa. Þeim er spáð 53–54 af þeim 100 sætum sem eru í öldungadeildinni.
Gangi þetta eftir geta Demókratar ráðið því hvaða löggjöf nær í gegn en þess verður þó að geta að forsetinn hefur neitunarvald. Þeir geta þó líka ráðið því hvort skipanir forsetans í hin ýmsu embætti ná fram að ganga. Öldungadeildin þarf til dæmis að staðfesta skipun hæstaréttardómara eins og kom í ljós þegar þingið, undir stjórn Repúblikana, neitaði að staðfesta dómara sem Barack Obama vildi skipa. Því kom það í hlut Donalds Trumps að skipa nýjan dómara í Hæstarétt, sem hann átti eftir að endurtaka tvisvar.
Góðan dag og velkomin í nýja fréttavakt RÚV um þingkosningarnar í Bandaríkjunum.
Björtustu vonir Demókrata gengu eftir þegar talið var upp í kjörkössunum í nótt. Talningu er ekki lokið en bandarískar fréttastofur hafa birt spár sínar um úrslit í baráttu um flest þingsætin. Samkvæmt þeim hafa Demókratar tryggt sér meirihluta bæði í öldungadeildinni og í fulltrúadeildinni, spurningin er bara hversu stór hann verður.
Ég heiti Brynjólfur Þór Guðmundsson og hef umfjöllunina með ykkur. Þorgils Jónsson tekur svo við innan skamms. Fréttavaktir næturinnar og gærdagsins má finna hér að neðan.
Hér að neðan má sjá fréttavaktir næturinnar og gærdagsins af bandarísku þingkosningunum.
