Fjórir fulltrúar, tveir frá hvorri hlið umræðunnar, mættust í Pallborði dagsins og rökræddu hvort Ísland ætti að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið. Gestir í dag voru Snærós Sindradóttir, framkvæmdastjóri Evrópuhreyfingarinnar, Gréta María Grétarsdóttir, stjórnarkona í Já til að sjá, Erna Bjarnadóttir, stjórnarkona í Heimsýn, og Júlíus Viggó Ólafsson frá Áfram Íslandi.
Það var Berghildur Erla Bernharðsdóttir, fréttamaður Sýnar, sem stýrði umræðum.
Utanríkisráðuneytið styrkti
Heimssýn og Evrópuhreyfingin, sem eru á öndverðum meiði í umræðunni, fengu í upphafi árs tíu milljóna króna styrk frá utanríkisráðuneytinu til að byggja undir umræðu í aðdraganda þjóðaratkvæðisins. Hvorki Já til að sjá né Áfram Ísland höfðu þá litið dagsins ljós en þau hafa engu að síður úr umtalsvert hærri fjárhæðum að spila í baráttunni.
Erna frá Heimssýn segir styrkinn vera um sextíu til sjötíu prósent af fjármagni Heimssýnar. Samtökin hafi engan starfskraft á launum og kostnaður fari í kynningarmál.
Orðið gengur næst til Snærósar frá Evrópuhreyfingunni. Hún segist gera ráð fyrir því að hreyfingin nýti um tólf milljónir króna í baráttuna mánuðina fyrir kosningar. Inni í því séu laun hennar sem framkvæmdastjóri, útvarpsauglýsingar, framleiðsla efnis fyrir samfélagsmiðla og birtingarkostnaður.
Hafa hlotið þúsundir styrkja
Gréta María frá Já til að sjá greinir frá því að styrkir sem samtökunum hafi borisst hljóði upp á sjötíu til sjötíu og fimm milljónir króna. Um sé að ræða grasrótarsamtök stofnuð af fólki úr ólíkum áttum sem safnað hafi styrkjum frá bæði fyrirtækjum og einstaklingum
„Við erum þakklát fyrir öll framlög sem við höfum fengið og vinnu sjálfboðaliðanna okkar,“ segir Gréta.
Samtökin muni ekki gefa upp nöfn einstakra styrkjenda þar sem lofað hafi verið nafnleysi en þau muni að kosningum afloknum birta hlutfall milli fyrirtækja og einstaklinga í styrkjum.
Vísir hafði áður greint frá því að bæði Áfram Ísland og Já til að sjá hygðust ekki gefa upp styrktaraðila sína en þar sem þau eru ekki skráð stjórnmálasamtök er ekkert sem neyðir þau til að gera svo. Auk þess er ekkert hámark á því hversu háum styrkjum þau taka á móti, né frá hvaða landi styrkirnir koma. Frétt okkar um málið má sjá hér að neðan.
Fátt um svör hjá Áfram Íslandi
„Auðvitað kostar pening að reka stóra kosningabaráttu,“ segir Júlíus Viggó frá Áfram Íslandi en fæst ekki til að gefa mikið meira upp.
„Þúsundir framlaga fyrirtækja og einstaklinga koma saman til að reka þessa stóru og dýru baráttu,“ segir Júlíus, en Berghildur Erla hleypir svarinu ekki í gegn: „Þú svarar ekki spurningunni. Hvað áætlið þið að setja í auglýsingar og hverjir eru styrkirnir hingað til?“
„Ég verð að viðurkenna að því miður þekki ég það ekki, ég er ekki inni í daglegum rekstri,“ segir Júlíus. „En þetta eru frjáls framlög frá þúsundum einstaklinga.“
„Við munum fylgja öllum reglum um að birta styrki,“ fullyrðir hann en því næst stígur Erna frá Heimssýn inn í og segir að það gangi ekki að stilla manni upp við vegg sem er ekki í stjórn. Taldi hún sig líklega með því hafa skorið hann úr snörunni en ekki reyndist það svo gott, því já-hliðin stekkur hér á vagninn.
„Má ég aðeins bæta við af því ég veit nokkurn veginn hvað þetta kostar hafandi verið kaupandi auglýsinga í gegnum tíðina í gegnum rekstur. Við [Já til að sjá] erum að gera ráð fyrir að okkar barátta kosti 70 til 75 milljónir, ég myndi halda að hitt væri þrisvar, fjórum sinnum meira, jafnvel meira en það,“ segir Gréta, sem meðal annars hefur starfað sem framkvæmdastjóri Príss og Krónunnar. Snærós stekkur því næst inn í.
„Okkar áætlanir gera ráð fyrir því að Áfram Ísland sé að eyða á bilinu tvö til þrjú hundruð milljónum.“
Fjármögnun samtakanna vekur athygli ÖSE
Í nýrri skýrslu Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu (ÖSE), sem meðal annars sinnir kosningaeftirliti, um þjóðaratkvæðagreiðsluna er bent á að félagasamtök lúti ekki sömu reglum um gagnsæi eða banni við nafnlausum eða erlendum styrkjum og stjórnmálasamtök.
Stjórnmálasamtökum hérlendis er óheimilt að taka við styrkjum frá einstaklingum hærri en 550 þúsund krónum á ári. Styrkjum yfir 300 þúsundum ber að birta í ársreikningum flokkanna og þeir sem veita styrk sem hærri er en upphæð sem nemur almennu félagsgjaldi mega ekki vera nafnlausir.
Viðmælendur skýrsluhöfunda ÖSE telja að fyrirkomulagið fyrir komandi þjóðaratkvæði, þar sem baráttan er að stóru leyti í höndum félagasamtaka, geti gert fjársterkum aðilum, innlendum sem erlendum, auðvelt fyrir að hafa áhrif á kosningabaráttuna. Þá er bent á að Ríkisendurskoðun fái ekki fjárhagsskýrslur í hendurnar fyrr en eftir að kosningar eru búnar og hafi ekki heimild til að beita sektum eða viðurlögum sjálf.
