Á meðan íslensk stjórnvöld hafa beitt Vélfag viðskiptaþvingunum vegna meintra tengsla meirihlutaeigandans Ivan Kaufmann við rússneska hagsmuni benda nýjar upplýsingar til þess að Kaufmann tengist bandarískum fjárfestingahópi sem rússnesk stjórnvöld sjálf hafa sakað um stuðning við úkraínska herinn.
Málið vekur athygli þar sem Vélfag er eina íslenska fyrirtækið sem sætt hefur viðskiptaþvingunum vegna meintra tengsla við rússneska aðila. Á meðan stjórnvöld í Bandaríkjunum, Evrópusambandinu og Úkraínu sáu enga ástæðu til að beita Vélfag eða Kaufmann refsiaðgerðum, hefur íslenska ríkisstjórnin talið nauðsynlegt að grípa til slíkra aðgerða og í raun knýja Vélfag þannig í greiðsluþrot.
Tengist bandarískum fjárfestingahópi með starfsemi í Úkraínu
Samkvæmt upplýsingum sem Nútíminn hefur undir höndum hefur Kaufmann frá árinu 2014 gegnt stöðu stjórnarformanns hjá Agroprosperis Trade Ltd., félagi sem tengist bandaríska fjárfestingafélaginu NCH Capital.
NCH Capital starfar víða í Austur-Evrópu og hefur um árabil verið með umfangsmikla starfsemi í Úkraínu. Samkvæmt opinberum upplýsingum er Agroprosperis meðal stærstu landeigenda landsins á sviði landbúnaðar.
Rússnesk stjórnvöld settu félagið og tengd fyrirtæki þess á þvingunarlista í desember 2025 og haldlögðu eignir að verðmæti um 930 milljónir bandaríkjadala.
Í umfjöllun erlendra miðla hefur komið fram að rússnesk yfirvöld haldi því fram að hópurinn í kringum Agroprosperis hafi stutt úkraínska herinn með fjármögnun og þjónustu tengdri flutningum og birgðakeðjum. Ekki liggur fyrir að þær ásakanir hafi verið staðfestar með óháðum hætti.
Segja upplýsingarnar hafa legið fyrir hjá ráðuneytinu
Samkvæmt heimildum Nútímans voru upplýsingar um tengsl Kaufmann við Agroprosperis kynntar íslenska utanríkisráðuneytinu sumarið 2025, á fundi þar sem Kaufmann, háttsettur starfsmaður ráðuneytisins og fulltrúi stjórnmálaflokksins Viðreisnar voru viðstaddir.
Ekki liggur fyrir hvort eða hvernig upplýsingarnar höfðu áhrif á ákvarðanatöku stjórnvalda í máli Vélfags.
Nútíminn hefur ítrekað óskað eftir viðbrögðum frá utanríkisráðuneytinu vegna málsins, fyrst í janúar og aftur núna við vinnslu þessarar fréttar. Var meðal annars spurt hvort ráðuneytið hefði tekið þessar upplýsingar til skoðunar við mat sitt á Kaufmann og Vélfagi. Engin svör hafa fengist við þessum fyrirspurnum að svo stöddu.
Kaufmann segir upplýsingarnar hafa verið opinberar árum saman
Þegar Kaufmann var spurður um ásakanir rússneskra yfirvalda gegn Agroprosperis og tengsl hans við fyrirtækið sagði hann stjórnarsetu sína þar hafa verið opinberar upplýsingar árum saman.
„Fyrir þann sem hefur aðgang að Google og gefur sér fimm mínútur til að leita þá er mjög auðvelt að finna þessar upplýsingar,“ segir Kaufmann.
Hann vildi hins vegar ekki tjá sig sérstaklega um aðgerðir rússneskra stjórnvalda gegn félaginu og sagði það vera annarra að svara fyrir þær.
Kaufmann hefur jafnframt ítrekað hafnað öllum ásökunum um tengsl við rússnesku leyniþjónustuna FSB eða svokallaðan skuggaflota og segir meðferð íslenskra stjórnvalda á máli Vélfags bæði ósanngjarna og ólöglega.
Deilur áfram um raunverulegt eignarhald Vélfags
Eins og áður hefur verið greint frá hafa íslensk stjórnvöld og Arion banki dregið í efa að kaup Kaufmann á Vélfagi hafi verið raunveruleg, vegna meintra, en ósannaðra, tengsla hans við rússneska sjávarútvegsfyrirtækið Norebo.
Kaufmann hefur viðurkennt að hann þekki eiganda Norebo persónulega, en fullyrðir að engin viðskiptatengsl séu þeirra á milli. Hann segir sig einfaldlega hafa séð viðskiptatækifæri í Vélfagi og náð hagstæðum samningum um kaup á félaginu þegar ljóst varð að viðskiptaþvinganir gegn rússneskum borgurum væru yfirvofandi í Evrópu.
Mál Kaufmann gegn íslenska ríkinu er nú til meðferðar hjá Hæstarétti, þar sem hann hefur kært þá ákvörðun stjórnvalda að leyfa honum ekki að setjast í stjórn félagsins þrátt fyrir að vera meirihlutaeigandi þess.
Á sama tíma hefur utanríkisráðuneytið ekki birt opinberlega þau gögn eða upplýsingar sem liggja að baki mati þess á meintum tengslum Kaufmann við Norebo eða rússneska leyniþjónustu.
