Þau Eyrún Magnúsdóttir, ritstjóri Gímaldsins, Halldór Halldórsson, forstjóri Kalkþörungafélagsins, Gréta María Grétarsdóttir, fyrrverandi framkvæmdastjóri Prís, og Svandís Svavarsdóttir, fyrrverandi formaður Vinstri grænna, voru gestir í Silfrinu í kvöld þar sem þau ræddu stöðu sjávarútvegsins á Íslandi. Var það í kjölfar umfjöllunar danska fjölmiðilsins Berlingske um atvinnugreinina hérlendis.
Í grein Berlingske er máluð svört mynd af sjávarútveginum og hann sagður byggjast á fiski, ótta, græðgi og pólitískum áhrifum.
Upplifir gríðarleg tengsl á milli stjórnmála og peningaaflanna í landinu
„Mér hefur alltaf fundist það hljóta að vera umhugsunarefni fyrir svona stóra atvinnugrein, eins og sjávarútveginn, að það skuli vera svona mikið deilt um stöðu greinarinnar. Að iðulega skuli koma upp umræður um að það sé skortur á gagnsæi, að það vanti traust og umræðan sé ekki nógu opin og svo framvegis,“ segir Svandís.
Atvinnugreinin fari iðulega í vörn þegar hún er gagnrýnd.
„Grein af þessari stærðargráðu ætti í raun og veru að þola gagnrýni og ætti að nýta hana til þess að efla sig og byggja sig upp.“
Í staðinn sé „varnarumræða“ sem endurspegli ekki yfirvegun.
„Mér hefur fundist, og ég hef líka bara heyrt það hjá fólki í sjávarútveginum, að það sé mikilvægt að stíga inn í það að reyna að rækta traust en ekki bara að rækta atvinnugreinina sem slíka vegna þess að greinin þarf virkilega á því að halda að almenningur standi með henni og haldi með henni,“ segir Svandís.
Spurð um hvort hún hafi fundið fyrir miklum þrýstingi sem stjórnmálamaður frá aðilum tengdum sjávarútveginum segir hún mikil tengsl á milli atvinnugreinarinnar og stjórnmála.
„Að sjálfsögðu upplifir maður það að það eru gríðarlega mikil tengsl á milli stjórnmálanna og peningaaflanna í landinu og þar er auðvitað sjávarútvegurinn algjörlega miðlægur. Það er auðvitað kjarninn í því að við þurfum að opna meira, við þurfum að gera hagsmuna- og eignatengsl miklu skýrari og gagnsærri á Íslandi heldur en við höfum verið að gera.“
Hún segist þó ekki hafa átt í vandræðum með að segja það sem henni finnst, hvorki um sjávarútveginn né um aðra hluti.
„En hins vegar þá fann ég mjög mikið fyrir því þegar ég var að undirbúa frumvarp, heildarendurskoðun á sjávarútvegslöggjöfinni, að það mæltist mjög illa fyrir hjá þeim sem að ríkustu hagsmunina eiga þar, sérstaklega það að stíga skref sem að lúta að gagnsæi,“ segir Svandís.
„Alltaf verið að horfa á einhver eitt, tvö, þrjú fyrirtæki“
Halldór Halldórsson var áður bæjarstjóri á Ísafirði. Honum finnst umfjöllun Berlingske ganga of langt.
„Hún auðvitað byggir á því við hverja er talað. Ég veit auðvitað ekki við hvaða 20 var talað. En mér finnst vera ansi mikil slagsíða á þessu þegar er farið að tala um ólígarka og spillingu,“ segir Halldór.
Hann bendir á að íslenskur sjávarútvegur sé enn undirstöðuatvinnuvegur Íslendinga, þó að aðrar stoðir hafi bæst við.
„Þó að ég hafi engin tengsl við sjávarútveginn í dag þá var ég á mínum yngri árum hjá sjávarútvegsfyrirtæki í Grindavík. Og ég kynntist sjávarútveginum mjög vel þar og hef kynnst honum líka auðvitað vel fyrir vestan. Ég bara þekki ekkert í íslenskum sjávarútvegi heldur en að þarna er fólk sem að fer að lögum og gerir sitt besta og er að skapa gríðarleg verðmæti fyrir Ísland.“
Halldór bendir á að mikill þrýstingur hafi verið á stjórnmálamenn að setja kvótakerfið ekki á.
„Það var talað fyrir því á sínum tíma að sjávarútvegur þyrfti að koma til móts við þjóðina, eins og það var orðað. Og sjávarútvegur var alveg tilbúinn, á þeim tíma til dæmis, að koma inn með auðlindagjöldin. Það eru ekki víða auðlindagjöld. Það má kannski segja að það sé að einhverju leyti í Noregi en þau eru eiginlega greidd til baka strax aftur,“ segir Halldór.
Hann segist gruna að mörgum viðmælendum Berlingske sé hreinlega í nöp við sjávarútveginn.
„Svo skulum við líka hafa í huga að þegar fólk er að tala um íslenskan sjávarútveg og það verður einhvern veginn svona illska út í þessa undirstöðuatvinnugrein er alltaf verið að horfa á einhver eitt, tvö, þrjú fyrirtæki. En fyrirtæki eru ólík í íslenskum sjávarútvegi og flest eru þau bara lítil, meðalstór og lítil, og eru undirstaða byggðar,“ segir Halldór.
Því sé eðlilegt að fólk í bæði sjávarútvegsfyrirtækum og í sjávarbyggðum berjist gegn breytingum, sem það óttist að muni setja fyrirtæki þeirra á hliðina.
„Getum svo sannarlega haft áhrif á framtíðina“
Gréta María ólst upp á Flateyri og þekkir af eigin raun hve mikil verðmæti og verðmætasköpun er fólgin í sjávarútveginum.
„Mér finnst þetta oft snúast um það að auðurinn hefur safnast á fárra hendur en það má ekki gleyma því, við eigum að vera stolt af því hvað við höfum gert rosalega vel,“ segir Gréta María.
Íslendingar hafi verið algjörlega í fararbroddi varðandi fiskveiðistjórnun.
„Svo er hitt annað mál, mörg þessi félög eru skráð á markað og mér finnst líka að lögmál markaðarins eigi svolítið bara – „ef að fyrirtæki er að gera eitthvað rangt þá fær það sinn farveg í kerfinu“. Það eru lög og það eru reglur og markaðurinn ætti að refsa þeim líka þá, ef það er eitthvað sem er ekki í lagi. Þannig ég held að við verðum að leyfa kannski lögmálum markaðarins að ganga.“
Hún segir það hafa verið sárt að horfa á eftir skipinu fara úr bænum á sínum tíma. Eftir hafi setið sárt sjávarþorp.
„En það er búið og gert og við gerum ekkert í því í dag. En við getum svo sannarlega haft áhrif á framtíðina. Við verðum að treysta þeim sem eru kosnir inn á þing hverju sinni, sem eru að setja lög og reglur, það á að gera það þannig eins og þjóðin sé sátt við. Og mér finnst við nú vera að færast í þá átt,“ segir Gréta María.
Hefur áhyggjur af stöðu fjölmiðla hérlendis
Eyrún Magnúsdóttir er sem fyrr segir ritstjóri Gímaldsins. Hún segist verða að taka upp hanskann fyrir sína atvinnugrein, blaðamennsku.
„Mér finnst athyglisvert það sem kemur þarna fram sem er að það er svoleiðis hamast í þessum blaðamanni. Það eru þarna nefndir tveir einstaklingar sem að svoleiðis hamast í honum og hafa nánast í hótunum og senda bréf,“ segir Eyrún.
Það hvernig fólki finnst í lagi að koma fram og tala við blaðamenn finnst henni segja afar mikið um stöðu fjölmiðla og blaðamennsku á Íslandi.
„En það sem ég hjó eftir líka í þessu, ég ætla nú ekki að þykjast vera einhver sjávarútvegssérfræðingur, en það er það sem að Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra segir um fjölmiðla í þessari úttekt Berlingske. Hann segist hafa miklar áhyggjur af því að, eða telja að, veiking fjölmiðla á Íslandi sé raunverulegt vandamál. Og ég eiginlega bara deili þessum áhyggjum með honum,“ segir Eyrún.
