Olíuverð enn yfir 100 dollurum – hætta á auknum útgjöldum íslenskra heimila

Þrátt fyrir nokkra lækkun olíuverðs á heimsmarkaði undanfarna daga er verð á Brent-hráolíu enn yfir 100 Bandaríkjadölum á tunnu. Átökin við Íran og óvissa um siglingar um Hormússund halda orkumörkuðum í spennu. Á Íslandi hefur eldsneytisverð þegar hækkað verulega á árinu og þróunin vekur spurningar um frekari áhrif á heimilisútgjöld, vöruflutninga og verðbólgu.
Olíuverð sveiflast vegna óvissu í Mið-Austurlöndum
Olíuverð lækkaði í viðskiptum miðvikudaginn 4. nóvember eftir sveiflukenndan morgun á alþjóðlegum mörkuðum.
Samkvæmt Reuters var verð á Brent-hráolíu komið niður í 101,85 Bandaríkjadali á tunnu klukkan 10:34 að íslenskum tíma, sem jafngildir um 0,7% lækkun.
Bandaríska WTI-hráolían lækkaði um 1,2% og kostaði 94,91 dal á tunnu.
Fyrr um morguninn hafði olíuverð hins vegar hækkað vegna óvissu um næstu skref Bandaríkjanna í átökunum við Íran.
Þessar sveiflur endurspegla óvissu fjárfesta um hvort friðarumleitanir skili árangri eða hvort frekari hernaðaraðgerðir geti truflað olíuframleiðslu og flutninga.
Eldsneytisverð á Íslandi þegar hátt
Samkvæmt upplýsingum úr íslenskum eldsneytisverðsamanburði var meðalverð 95 oktana bensíns um 279,50 krónur á lítra í október og meðalverð dísilolíu um 326,40 krónur.
Verð er þó mismunandi eftir olíufélögum, staðsetningu og afsláttarkjörum.
Verðkannanir 4. nóvember sýna jafnframt að sums staðar er hægt að kaupa bensín fyrir um 243 krónur á lítra, en á öðrum stöðvum er verðið talsvert hærra.
Þetta þýðir að munurinn á eldsneytiskostnaði heimila getur verið verulegur eftir því hvar þau kaupa eldsneyti.
Eldsneytishækkanir höfðu þegar áhrif á verðbólgu
Samkvæmt Hagstofu Íslands hækkaði verð á bensíni um 16,1% í september og dísilolíu um 18,1% miðað við fyrri mánuð.
Stór hluti hækkunarinnar skýrðist af því að tímabundinni lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti lauk 1. september.
Virðisaukaskattur hækkaði þá úr 11% í 24%.
Hagstofan áætlaði að skattbreytingin ein og sér hefði hækkað vísitölu neysluverðs um 0,32%.
Þetta sýnir að breytingar á eldsneytisverði geta haft mælanleg áhrif á verðbólgu á Íslandi, þótt áhrifin ráðist ekki eingöngu af heimsmarkaðsverði hráolíu.
Getur haft áhrif á matvöruverð
Ísland er háð innflutningi á fjölmörgum vörum og eldsneyti er mikilvægur kostnaðarþáttur í flutningum.
Viðvarandi hátt olíuverð getur því haft áhrif á kostnað við vöruflutninga til landsins og dreifingu innanlands.
Áhrifin geta meðal annars komið fram í rekstrarkostnaði flutningafyrirtækja, sjávarútvegs og annarra atvinnugreina sem nota mikið eldsneyti.
Hækkun flutningskostnaðar getur síðan skilað sér út í verðlag, þótt það sé hvorki sjálfgefið né gerist samstundis.
Gengi íslensku krónunnar, samningar um eldsneytiskaup og samkeppni á markaði hafa einnig áhrif.
Hormússund áfram lykilatriði
Ein helsta ástæða óvissunnar á olíumörkuðum er staðan við Hormússund, eina mikilvægustu siglingaleið heims fyrir olíu.
Áður en átökin við Íran hófust fór um fimmtungur olíuframboðs heimsins um sundið.
Truflanir á siglingum geta því haft veruleg áhrif á framboð og verð á heimsmarkaði.
Samkvæmt Reuters hafa olíuflutningar frá Mið-Austurlöndum aukist á ný, en eru enn undir því sem var fyrir átökin.
Sérfræðingar telja að aukið framboð geti dregið úr þrýstingi á hráolíuverð. Hins vegar geti takmarkanir á flutningum fullunninna olíuvara tafið lækkun bensín- og dísilverðs til neytenda.
Óvissa um næstu vikur
Þróun olíuverðs mun að miklu leyti ráðast af því hvort takist að draga úr átökum í Mið-Austurlöndum og tryggja örugga flutninga um Hormússund.
Ef friðarumleitanir skila árangri gæti það lækkað áhættuálag á olíumörkuðum og stuðlað að lægra verði.
Frekari átök eða truflanir á olíuflutningum gætu hins vegar haft öfug áhrif.
Fyrir íslensk heimili skiptir því máli hvort hátt heimsmarkaðsverð reynist tímabundið eða viðvarandi.
Þótt olíuverð hafi lækkað lítillega á miðvikudag er enn of snemmt að fullyrða að sú þróun muni skila sér í lægra verði á íslenskum bensínstöðvum.