Jódís Skúladóttir, fyrrverandi þingkona Vinstri grænna, segir samfélagið ekki taka tillit til þeirra áhrifa sem fæðingar hafa á líkama kvenna. Konur verði að hafa raunverulegt val og fá tíma til að ná bata eftir eitt stærsta líkamlega verkefni sem til er.
„Það er ekki sjúkdómur að vera ólétt,“ segir Jódís í færslu á samfélagsmiðlum. „Í gróðadrifnu samfélagi frjálshyggjunnar skapast aldrei réttlæti, þar skapast jú stundum arður en honum er jafnan misskipt. Af hverju eru ungar konur allar í kulnun? Af hverju er hálf þjóðin í veikindaleyfi? Er það kannski af því að það er búið að dekra svo við þjóðina að hún bara nennir ekkert að vinna lengur?“
Mikið breyst frá 1992
Í færslunni fjallar Jódís um nýbakaðar mæður, það álag sem þær hafa gengið í gegnum og hvers sé ætlast til af þeim.
„Ég á talsvert margar meðgöngur að baki. Þremur hef ég lokið með fæðingu heilbrigðra barna en aðrar hafa verið styttri og endað með fósturláti,“ segir Jódís. „Á milli fyrstu þungunar árið 1992 þegar ég var 14 ára og til þeirrar síðustu sem endaði með fósturláti árið 2023 hefur mikið vatn runnið til sjávar í samfélaginu og viðhorf, lög, réttindi og skyldur kvenna hafa breyst talsvert.“
Segir hún ómanneskjulegustu breytinguna sem hún hafi tekið eftir vera þá að ætlast sé til þess að móðirin sé komin í samt lag nokkrum dögum eftir fæðingu. Þegar yngstu börnin fæddust hafi starfsfólk sængurkvennadeildanna spurt á nokkra mínútna fresti hvort hún væri búin að pissa því þá gæti hún farið heim.
Gríðarlegur þrýstingur
Þarna byrjar pressan á nýbakaðar mæður, sem eykst svo með hverjum deginum. Heima bíða oft eldri börn, fjárhagsáhyggjur og áreiti frá ýmsum aðilum. Einnig áhrifavöldunum, neyslusamfélaginu, útlitsdýrkuninni og samkeppninni um að standa sig best í öllu.
„Meðgöngu- og fæðingahagkerfið er mjög brútal og setur ungar mæður oft í mikinn ótta og fjárhagsvanda. Þannig er fólki talið trú um að það þurfi hálfrar milljóna króna barnavagn, pelavél, skvísuvél, tummy time, ungbarnasund, þroskaleikföng, engin skjár, eða bara öðruvísi skjár, lífrænt ræktað, hrein ull af hamingjusömum lömbum, svo flókinn bílstóll að það þarf nánast háskólagráðu til að festa hann og losa úr bílnum,“ segir Jódís.
„Ef fólk kaupi ekki og kaupi, reikni ekki reikni, lesi ekki og lesi mjög misvísandi „sannleika“ og geri allt upp á 10 hverja stund megi það búast við barnaverndarnefnd á þröskuldinn innnan klukkustundar! Að ég tali nú ekki um kröfuna um að halda heimilinu 100%, mæta í ræktina, vera með óaðfinnanlegar neglur og hár, og allt verður helst að vera í beinni á samfélagsmiðlum. Jú ef þú póstar ekki, fæddist þá þetta barn raunverulega? Þetta eiga ungar mæður, með eða án aðstoðar annars foreldris, að standa undir enda er ólétta ekki sjúkdómur eins og okkur hefur ítrekað verið bent á af feðraveldinu og atvinnulífinu.“
Þrjú stig
Jódís bendir hins vegar á að líkaminn gangi í gegnum miklar breytingar við barnsfæðingu. Blóðmagn eykst um allt að 50 prósent, hjartað vinnur meir og slær hraðar, lungun þurfa að aðlagast, hormónastarfsemin breytist verulega með áhrifum á ýmsa vefi líkamans, liðbönd mýkjast, kviðvöðvar teygjast, þvagblaðran og meltingarkerfið tekur breytingum sem og bein og kalkbúskapurinn.
„Þessar gríðarlegu breytingar á líkamsstarfseminni hafa alls konar afleyðingar eins og ógleði, yfirmáta þreytu, alls konar verki og ekki síst breytingar á andlegri líðan,“ segir Jódís.
En þetta er aðeins meðgangan sjálf. Fæðingin sjálf er eitt mesta líkamlega álag sem manneskja getur þolað. Fæðingar ganga misjafnlega vel og mæður geta misst mikið blóð. Sköp og leggöng geta rifnað og grindarbotninn breyst þannig að upp geta komið þvaglekavandamál.
Þriðja ferlið er eftir fæðinguna, bataferlið. Blæðingar geta staðið lengi, hormónabreytingar halda áfram og brjóstagjöf krefst mikillar orku. Svefnleysi getur verið viðvarandi og andlegir erfiðleikar látið á sér kræla.
„Ég ætla að láta þetta duga en sjálf man ég sprungnar og blæðandi geirvörtur, gyllinæð, hárlos, svitakóf, sveppasýkingar, vökvaskort og blæðandi tannhold,“ segir hún.
Sex vikur
Allt þetta ferli sé óendanlega þungt fyrir líkama og sál hverrar konu en sumar geri þetta oft yfir ævina. Áður hafi verið talað um sængurlegu, sex vikur eftir fæðingu, en núna séu fáar konur sem fái að liggja á sæng meðan þær jafna sig.
„Sögulega séð var viðurkennt að nýbökuð móðir þyrfti sérstakan hvíldartíma. Þrátt fyrir fátækt og erfið lífskjör var oft gert ráð fyrir að aðrir tækju tímabundið við hluta heimilisstarfa meðan konan jafnaði sig. Hugmyndin um sængurlegu byggðist ekki á leti eða forréttindum heldur á reynslu kynslóða af því að fæðing krefðist bata, hvíldar og uppbyggingu líkama og sálar,“ segir Jódís. „Það er með ólíkindum að í nútímasamfélagi, hvar læknisfærðilegri þekkingu hefur fleygt fram og við eigum ráð, lyf og svör við svo ótal mörgu sem gat áður jafnvel valdið dauða móður eða barns, skulum við vera með minni skilning og meiri kröfur til kvenna en fyrir 100 árum. Líffræðin hefur ekki breyst. Líkaminn þarf enn þessar vikur til að gróa eftir eðlilega fæðingu og oft mánuði til að ná fullum styrk, sérstaklega ef um er að ræða erfiða fæðingu, keisaraskurð, grindarbotnsskaða eða langvarandi svefnleysi vegna umönnunar ungabarns.“
Raunverulegt val
Í dag séu fjölskyldur orðnar að einhvers konar líkindareikningi sem megi mjólka fyrir hagkerfið. Jafn vel tvær fyrirvinnur duga ekki lengur til að mæta kostnaði fjölskyldunnar.
„40 stunda vinnuvikan var mótuð fyrir samfélag þar sem konan sá um stóran hluta heimilisstarfa, barnauppeldis og umönnunar. Núna vinna konur og karlar enn eftir þessari hugmyndafræði en alveg gleymdist að gera ráð fyrir því að verkefnunum hefur ekkert fækkað. Þegar flest heimili byggja á tveimur útivinnandi foreldrum er augljóst að atvinnulífið hefur ekki aðlagast þeirri breytingu. Niðurstaðan er sú að við vinnum enn samkvæmt kerfi sem var hannað fyrir allt aðrar félagslegar aðstæður en nú eru,“ segir Jódís að lokum.
„Raunverulegt jafnrétti felst ekki í því að ætlast til þess að konur jafni sig hraðar eftir fæðingu. Það felst í því að skapa aðstæður þar sem fjölskyldur hafa raunverulegt val og konur fá þann tíma sem þær þurfa til að jafna sig eftir eitt stærsta líkamlega verkefni sem mannslíkaminn gengur í gegnum. Ég ítreka það fyrir ykkur öll sem státið af gráðum úr alls konar háskólum og skiljið allt svo vel. Líffræðin hefur ekki breyst! Meðganga og fæðing taka enn sinn toll af líkömum kvenna. Það sem hefur breyst er að samfélagið gerir sífellt meiri kröfur um að konur snúi hraðar til fullrar heilsu, þrátt fyrir að bataferlið sé hið sama og áður. Jafnrétti ætti ekki að felast í því að konur aðlagi sig að þessum veruleika, heldur að samfélagið taki mið af honum.“
