Vaktaskipti við hallirnar fjórar á Amalienborg í Kaupmannahöfn eru iðulega fastur liður á heimsóknalista flestra sem leggja leið sína til Kaupmannahafnar. Oft er fjölmenni á torginu við hallirnar um hádegisbil þegar vaktaskiptin fara fram, ferðafólk áberandi en einnig heimamenn sem hafa alltaf mikinn áhuga á kóngafólkinu og öllu sem því tilheyrir. Þótt konungsfjölskyldan sé ekki mikið  útivið, í það minnsta ekki á torginu, má alltaf ganga að vörðunum vísum nótt sem nýtan dag við hallirnar.

„Það land er aumt sem aungvan kóng hefur,“ sagði Árni frá Geitastekk í ævisögu sinni. Hann gat trútt um talað því hann hafði um 44 ára skeið ferðast um heiminn, 1753 – 1797, og líklega fyrstur Íslendinga ferðast til Kína. Í bók sinni Á Íslendingaslóðum í Kaupmannahöfn segir Björn Th. Björnsson að ,,vissulega væri Kaupmannahöfn mörgu skartinu svipt ef menn væru ekki seint og snemma að dedúa í kringum kónginn“.  Þótt Danir séu kannski ekki seint og snemma að dedúa í kringum kónginn eða kóngafólkið fylgjast þeir grannt með öllum fréttum af fjölskyldunni á Amalienborg.

Húsnæðisvandræði konungs

Þegar Árni frá Geitastekk kom til Kaupmannahafnar eftir heimsreisuna bjó konungsfjölskyldan í Kristjánsborgarhöllinni en árið 1797 brann höllin nánast til grunna og Kristján VII húsnæðislaus. Þá  varð konungsfjölskyldunni til happs að Moltke greifi, sem hafði byggt eina hallanna fjögurra á Amalienborg var fús að selja sína höll og þangað flutti kóngurinn með fjölskylduna. Faðir Kristjáns VII, Friðrik V, hafði gefið lóðirnar fjórum aðalsættum, ásamt skipulagi og teikningum sem Nicolai Eigtved (1701 -1774) hafði gert, sá hinn sami og teiknaði Viðeyjarstofu. Gjöf konungs var háð því skilyrði að byggt yrði eftir teikningum Eigtved. Þegar konungsfjölskyldan flutti inn í Amalienborg átti það að vera tímabundin ráðstöfun á meðan verið væri að endurbyggja Kristjánsborg. Þegar til kom vildi konungsfjölskyldan ekki flytja frá Amalienborg og síðar eignaðist konungsembættið hinar Amalienborgarhallirnar þrjár, og þar er bústaður dönsku konungsfjölskyldunnar.

Lífvörðurinn

Konunglegi lífvörðurinn, Den Kongelige Livgarde eins og hann heitir var stofnaður 30. júní 1658. Stofnandinn var Friðrik III. Fyrr á því ári, nánar tiltekið 26. febrúar, var Hróarskeldusáttmálinn, friðarsamningur milli Danmerkur og Svíþjóðar undirritaður í Hróarskeldu eftir afgerandi ósigur Dana í Svíastríðunum svonefndu. Friðrik III var ekki trúaður á að sáttmálinn myndi halda og það kom reyndar á daginn að sá grunur konungs var á rökum reistur. Átök þessara þjóða stóðu árum og reyndar öldum saman, snerust einkum um yfirráð á Skáni og Eyrarsundi. Sú saga er löng og flókin og verður ekki sögð hér.

Lífvarðasveitin hefur gengið undir nokkrum nöfnum, upphaflega var sveitin fótgöngulið og fætur voru hluti nafnsins, síðar var fæti skipt út fyrir hest en núverandi heiti, Den Kongelige Livgarde, var fyrst tekið upp árið 1684 en endanlega fest í sessi árið 1961. Í daglegu tali er oftast talað um Livgarden.

Lífvörðurinn, sem telur 1100 til 1300 manns hverju sinni, er sérstök sveit innan hersins og skiptist í nokkrar deildir, vaktdeild, tónlistardeild (lúðrasveit) og deild sem annast ýmiskonar gæslu í samstarfi við lögreglu og her. Lífvörðurinn hefur aðsetur á tveimur stöðum, við Kongens have í Kaupmannahöfn (skammt frá Jónshúsi) og í Birkerød á Norður – Sjálandi. Til ársins 1962 voru eingöngu karlmenn í lífverðinum og hernum en þá var reglum breytt og konum fer fjölgandi þótt þær séu enn miklu færri en karlarnir. Árið 2023 voru reglur um tiltekna hæð, 169 cm fyrir konur og 175 cm fyrir karla afnumdar.

Lífvarðabúningurinn

Þegar Friðrik III stofnaði lífvörðinn var ákveðið að búningur varðanna skyldi vera rauður jakki og dökkar buxur. Höfuðfatið og skórnir voru með ýmsum hætti en smám saman urðu til ákveðnar reglur varðandi klæðnaðinn.  Rauði jakkinn er nú hátíðarbúningur en í annan tíma klæðast lífverðirnir svarbláum jökkum, buxurnar ætíð millibláar með hvítri rönd á utanverðri skálm. Það sem kannski vekur mesta athygli er höfuðfatnaður lífvarðanna, stóru svörtu loðhúfurnar. Þær voru fyrst teknar í notkun árið 1805 og eru nær óbreyttar frá þeim tíma. Þær eru úr kanadísku svartbjarnarskinni og vega 2 kíló, fokdýrar auðvitað en þær endast líka í 25 ár. Hökubandið er ekki látið ná undir hökuna en liggur milli höku og neðri varar. Ástæða þess er sú að ef þungt högg kemur á húfuna og hökubandið væri undir hökunni gæti höggið valdið því að sá sem húfuna bæri myndi hálsbrotna. Í dag er hætta á slíku höggi hverfandi en siðurinn hefur haldist.

Svo eru það skórnir

Þeir sem hafa fylgst með vaktaskiptum við Amalienborg (alla daga klukkan tólf á hádegi) hafa vafalaust séð að einn af yfirmönnum lífvarðarins (kallaður befalingsmann, bífalingsmaður) yfirleitt grænklæddur, yfirfer klæðnað varðanna. Oft hefur verið um það skrifað að bífalingsmaðurinn væri smásmugulegur í þessari skoðun sinni og algengustu aðfinnslur tengdust gjarna leðurstígvélum varðanna. Krafan hefur verið að stígvélin skuli vera svo gljápússuð að hægt sé að spegla sig í þeim. Minnsti blettur, hvað þá sýnileg rispa, hefur kostað aðfinnslu. Lífverðirnir hafa eytt miklum tíma í pússeríið, að gejle eins og það er kallað til að fá ekki áminningu. Þessi skópússun hefur farið fram í sérstökum herbergjum (pudsestuer) í búðum lífvarðarins. Skópússun er ekki talin heilsusamleg og þess vegna nauðsynlegt að loftræsting sé góð þar sem pússað er klukkustundum saman.

Vinnueftirlitið bannaði pússun, minni glanskröfur

Fyrir skömmu barst danska vinnueftirlitinu ábending um að ekki væri allt sem skyldi í skópússunarherbergjum lífvarðarins. Í framhaldi af því komu starfsmenn vinnueftirlitsins í heimsókn og staðfestu að loftræstingu væri stórlega ábótavant í pússunarherbergjunum. Yfirstjórn lífvarðarins bannaði í framhaldinu tvær tegundir skóáburðar sem lífvörðurinn hefur notað, annars vegar Kiwi og hinsvegar Saphir. Í tilkynningu yfirstjórnarinnar segir að um óákveðinn tíma þurfi ekki að glanspússa eins og tíðkast hefur en stígvélin skuli eigi að síður vera sómasamleg, ekki skítug og rykug eins og segir í tilkynningunni.

Talsmaður samtaka almennra hermanna (CS) sagðist í viðtali við danska útvarpið, DR, ekki búast við að loftræstingin í pússunarherbergjunum kæmist fljótlega í lag, hjá hernum gangi hlutirnir iðulega á hraða snigilsins.