Utanríkisráðuneyti Íslands hefur staðfest við Vísi að Ísland hafi verið meðal þeirra ellefu Evrópuríkja í Schenghen-samstarfinu sem sendu framkvæmdastjórn ESB harðorða bréf í síðustu viku þar sem þess var krafist að öll Evrópusambandsríki hættu að veita rússneskum ferðamönnum vegabréfsáritanir.
Ríkin ellefu – Pólland, Svíþjóð, Tékkland, Danmörk, Eistland, Finnland, Lettland, Litháen og Holland, auk Noregs og Íslands, sem ekki eru í ESB – sögðu það óboðlegt að rússneskir ferðamenn fengju að sóla sig á evrópskum ströndum á meðan sprengjur dynjuðu á úkraínskum borgum.
Þá var með óbeinum hætti settu út á Frakkland, Ítalíu og Spán, sem taka enn á móti hundruðum þúsunda rússneskra ferðamanna á hverju ári.
„Markvissar, takmarkandi aðgerðir“
Samkvæmt umfjöllun Euronews hefur framkvæmdastjórnin nú heitið því að herða á útgáfu vegabréfsáritana til rússneskra ríkisborgara. Hún hyggst nú leggja fram tillögu á næsta ári vegna málsins en samkvæmt Euronews verður tillagan takmörkuð að umfangi þar sem útgáfa vegabréfsáritana er áfram á ábyrgð einstakra aðildarríkja. Evrópusambandið sjái aðeins um alþjóðlegt eftirlit.
„Við munum leggja til að teknar verði upp markvissar, takmarkandi aðgerðir varðandi vegabréfsáritanir til að bregðast frekar við öryggisáhættu sem stafar af fjandsamlegum aðgerðum þriðju landa,“ hefur Euronews eftir Markus Lammert, talsmanni framkvæmdastjórnarinnar í málefnum fólksflutninga, síðdegis á föstudag.
Samkvæmt Euronews vildi framkvæmdastjórnin ekki veita frekari upplýsingar.
Áritanir til endurtekinna ferða
Í svari íslenska utanríkisráðuneytisins við fyrirspurn Vísis kemur fram að bæði utanríkisráðuneytið og dómsmálaráðuneytið hafi komið að undirritun bréfsins og þar hafi framkvæmdastjórnin verið til að herða og samræma framkvæmd gildandi reglna um útgáfu Schengen-vegabréfsáritana til rússneskra ríkisborgara.
Það megi meðal annars gera með frekari takmörkunum á útgáfu áritana til endurtekinna ferða inn á Schengen (e. multiple entry visa) og auknu eftirliti með framkvæmd takmarkandi reglna aðildarríkjanna um útgáfu vegabréfsáritana til rússneskra ríkisborgara.
Jafnframt er framkvæmdastjórnin hvött til að skoða mögulegar aðgerðir til að koma í veg fyrir að einstaklingar sem hafa tekið þátt í stríðsrekstri fyrir hönd Rússlands geti ferðast um Schengen-svæðið.
Takmarkandi áritanastefna gagnvart rússneskum ríkisborgurum hefur verið við lýði frá árinu 2022 og svo hert enn frekar 2025. „Frá þeim tíma hafa umsóknir sætt aukinni skoðun og strangara mati og á síðari árum hafa reglurnar verið hertar enn frekar, meðal annars hvað varðar útgáfu áritana til endurtekinna innferða,“ segir í svari ráðuneytisins.
Rússneskum ferðamönnum fjölgar í Frakklandi
Svíar áttu frumkvæðið að erindinu en þar var það gagnrýnt að þjóðir færu misvel eftir leiðbeiningum sem settar voru á fyrstu mánuðum stríðs Rússlands gegn Úkraínu, sem áttu að setja rússneskar umsóknir um ónauðsynlegar ferðir aftar í forgangsröð og auka áherslu á landamæra- og öryggisáhættu. Áritanir fyrir margar komur voru teknar úr notkun árið 2025 og áritanir fyrir eina komu teknar upp í staðinn.
„Misjöfn framkvæmd þessara leiðbeininga meðal aðildarríkja er engan veginn fullnægjandi, þar sem hana skortir bæði samstöðu og samræmi,“ segir í bréfinu samkvæmt Euronews.
Framkvæmdastjórnin benti á það á föstudag að fjöldi Schengen-áritana sem veittar voru rússneskum ríkisborgurum hefði dregist verulega saman, úr fjórum milljónum að meðaltali á ári fyrir allsherjarinnrásina 2022 í um hálfa milljón árið 2025.
Hins vegar skera þrjú ferðamannavæn lönd sig úr innan sambandsins.
Árið 2025 gaf Frakkland út flestar vegabréfsáritanir til rússneskra ríkisborgara, eða tæplega 180 þúsund, sem er veruleg aukning miðað við árið 2024. Ítalía var í öðru sæti með tæplega 160 þúsund, og fækkaði lítillega frá fyrra ári. Spánn var í þriðja sæti með tæplega 100 þúsund, sem er að mestu óbreytt milli ára. Löndin þrjú voru óbeint gagnrýnd í bréfinu.
„Það hefur verið mikið áhyggjuefni að verða vitni að því að sífellt fleiri rússneskir ferðamenn njóta frístundaferða á evrópskum ströndum og á evrópskum dvalarstöðum á meðan flugskeyti og drónar halda áfram að dynja á almennum borgurum og borgaralegum innviðum í Úkraínu,“ segir í skjalinu.
